Βότανα του Βερμίου: 42. Ταραξάκο

Το ταραξάκο είναι το γνωστό μας αγριοράδικο, ένα συνηθισμένο φυτό που φυτρώνει όχι μόνο στο βουνό  και στα χωράφια της Νάουσας, αλλά και σε ολόκληρη την Ελληνική ύπαιθρο, καθώς και στις χώρες της Εύκρατης ζώνης.. Το γνωρίζουμε πιο πολύ σαν αγριόχορτο, με το οποίο παρασκευάζουμε

νόστιμες σαλάτες και πίτες. Όμως ίσως δεν γνωρίζουμε ότι έχει και πολλές ακόμα φαρμακευτικές ιδιότητες.

Το ταραξάκο λοιπόν φέρει το επιστημονικό όνομα Ταραξάκο το φαρμακευτικό (Taraxacum officinalis) και μαζί με πολλά άλλα φυτά  ανήκει στη μεγάλη οικογένεια των Σύνθετων (Compositae). Εκτός από αγριοράδικο επίσης είναι γνωστό με το όνομα πικραλίδα, λόγω της σχετικά πικρής γεύσης του. Είναι φυτό ποώδες και πολυετές που το συναντούμε σε λιβάδια, στους πρόποδες των βουνών, στα χωράφια κ.λ.π.  Έχει χοντρή ρίζα, που μοιάζει με κώνο. Από τη ρίζα και το βλαστό του βγάζει ένα γαλακτώδες υγρό. Τα φύλλα του βγαίνουν κατευθείαν από τη ρίζα και είναι μακρόστενα και λογχοειδή με μεγάλα δόντια στην περιφέρεια. Τα άνθη του έχουν κίτρινο χρώμα και αποτελούνται από πολλά λεπτά φυλλαράκια που όλα μαζί σχηματίζουν κεφάλια με σχήμα ομπρέλας. Στη βάση του άνθους υπάρχουν πολλά σκουροπράσινα βράκτεια. Τα άνθη του έχουν αρκετά μακριά στελέχη, που φθάνουν μέχρι 50 εκατοστά μήκος.  Ανθίζει από το Μάιο μέχρι τον Σεπτέμβριο. Οι καρποί του είναι αχαίνια και μοιάζουν με μικρά αλεξίπτωτα, τα οποία παρασέρνονται εύκολα από τον άνεμο και έτσι μπορούν να πετάξουν μακριά και να φυτρώσουν σε μεγάλες εκτάσεις.

Τα φύλλα του ταραξάκου, βραστά,  χρησιμοποιούνται για σαλάτα ή για πίτες και φαγητά, όπως το σπανάκι. Επίσης η ρίζα του καβουρδίζεται, και χρησιμοποιείται σε μορφή σκόνης σαν υποκατάστατο του καφέ.

Το ταραξάκο χρησιμοποιούνταν από την αρχαιότητα για τις πολλές φαρμακευτικές του ιδιότητες. Περιέχει πολλές βιταμίνες (A, B, C, D), μέταλλα (σίδηρο και κάλιο), στερόλες, σάκχαρα, πηκτίνη, ασπαραγίνη, φενολικά οξέα λουτεΐνη κ.λ.π. Ο χυμός από τα φύλλα ή τη ρίζα χρησιμοποιείται σαν αιμοκαθαριστικό, για προβλήματα του συκωτιού και της σπλήνας, για τη δυσπεψία και τη δυσκοιλιότητα, για τη ρύθμιση της χοληστερίνης και του σακχάρου, σαν βιταμινούχο (αντισκορβουτικό), ακόμη και για παθήσεις του δέρματος (εκζέματα, κρεατοελιές, κάλοι κ.λ.π.) και τους ρευματισμούς. Επίσης τα φύλλα κα η ρίζα είναι τονωτικά, ορεκτικά, χωνευτικά και διουρητικά..

Τα τελευταία χρόνια το ταραξάκο καλλιεργείται και πωλείται σαν λαχανικό.

Βότανα του Βερμίου: 41. Αγράμπελη

Η Αγράμπελη είναι ένα πολύ συνηθισμένο φυτό που θα το συναντήσουμε σχεδόν σε κάθε βήμα μας στο δημοτικό δάσος του Αγίου Νικολάου, στις όχθες της Αράπιτσας, στους φράχτες των κτημάτων

και στις αυλές των σπιτιών.

Η αγράμπελη φέρει το επιστημονικό όνομα Κληματίς η λευκάμπελος (Clematis vetalba) και είναι πιο γνωστή με τα συνηθισμένα ονόματα κληματσίδα, αμπελίδα, αγραμπελίδα κ.λ.π. Στο γένος Κληματίς συναντούμε περισσότερα από 160 είδη. Τα πιο συνηθισμένα από αυτά που φυτρώνουν ή καλλιεργούνται στη χώρα μας είναι η Κληματίς η φλογώδης (Clematis  flammula), η Κληματίς η μικράμπελος (Clematis viticella), η Κληματίς η ανατολική (Clematis orientalis), η Κληματίς η κιρρώδης (Clematis cirrhosa) κ.λ.π. Ανήκει στη μεγάλη οικογένεια των Ρανουγκουλίδων (Ranunculaceae).

Η κληματσίδα λοιπόν είναι ένα αναρριχώμενο φυτό, που ο βλαστός του διακλαδίζεται και  μπορεί να φθάσει τα 6 – 9 μέτρα. Έχει φύλλα οδοντωτά, σε σχήμα φτερού, σύνθετα και άνθη που βγαίνουν πολλά μαζί με 5 σέπαλα, πολλούς στήμονες και σε χρώμα ασπροκίτρινο ή πρασινοκίτρινο που αναδύουν μια όμορφη ξεχωριστή οσμή. Οι καρποί του είναι σύνθετοι και βγάζουν κάτι σαν τριχούλες (αχαίνια). Ανθίζει από το Μάιο μέχρι τον Αύγουστο. Προτιμάει εδάφη φτωχά σε ασβέστιο.

Η κληματσίδα χρησιμοποιείται σαν φαρμακευτικό φυτό. Τα φύλλα της χρησιμοποιούνταν σαν επουλωτικό για τις πληγές των ζώων. Επίσης τα φύλλα και ο κορμός χρησιμοποιούνται με μορφή εγχύματος ή αλοιφής ως καθαρκτικό, διουρητικό, αντισπαστικό και αναλγητικό για να καταπραΰνει πόνους και φαγούρες. Χρειάζεται όμως ιδιαίτερη προσοχή, διότι πολλά είδη κληματίδας είναι δηλητηριώδη.

 Πολλά είδη κληματίδας  καλλιεργούνται ως καλλωπιστικά φυτά για να ομορφαίνουν κήπους και πάρκα.

Ευχαριστούμε τους φίλους αναγνώστες μας για την αγάπη που δείχνουν στη στήλη και τις πολλές χρήσιμες παρατηρήσεις τους μέσω του blog.

Επίσης μετά από απαίτηση πολλών αναγνωστών μας στα επόμενα σημειώματά μας, παράλληλα με την περιγραφή των βοτάνων του Βερμίου, θα συνεχίσουμε το σχολιασμό μας σε θέματα και γεγονότα, που έχουν σχέση με την οικολογία και γενικά την προστασία του φυσικού και πολιτιστικού μας περιβάλλοντος.  

Βότανα του Βερμίου: 40. Κισσός

Πριν ενάμιση περίπου χρόνο κάποιοι φίλοι μας εμπνεόμενοι από καθαρά περιβαλλοντικά αισθήματα  και με σκοπό να προστατεύσουν τα πλατάνια και γενικά τα αιωνόβια δέντρα του Αγίου Νικολάου, δημιούργησαν ένα ξεχωριστό «κίνημα» κατά του κισσού, τον οποίο θεωρούσαν υπεύθυνο για την ξήρανση πολλών πλατάνων, καστανιών και άλλων δένδρων. Έτσι ανέλαβαν εκστρατεία για να κόβουν

και να απομακρύνουν τους κισσούς από τα παραπάνω δένδρα. Αυτό ήταν και η αιτία που καλέσαμε δυο ειδικούς επιστήμονες, τον Π. Τσόπελα και τον Κ. Διαμαντή, οι οποίοι μας εξήγησαν ότι τόσο τα πλατάνια, όσο και οι καστανιές κινδυνεύουν από πιο επικίνδυνες αρρώστιες, που οφείλονται σε μύκητες και άλλα παράσιτα, παρά από τον κισσό.

Όμως ο κισσός είναι ένα φυτό, το οποίο είναι στενά συνδεδεμένο με την ελληνική ιστορία  και τις παραδόσεις μας και παράλληλα αποτελεί ένα σπουδαίο βότανο.  Το επιστημονικό του όνομα είναι Χέδερα η έλιξ  (Hedera helix) και  ανήκει στην οικογένεια των Αραλιδών (Araliaceae). Έχουν καταγραφεί περισσότερες από 60 ποικιλίες.  Είναι ένας θάμνος που τον συναντούμε στην εύκρατη ζώνη, στην Αφρική, Ασία και Ευρώπη. Το ύψος του μπορεί να φθάσει τα 30 μέτρα. Φυτρώνει σε υγρά και σκιερά εδάφη, κυρίως μέσα σε δάση πλατύφυλλων. Αναρριχάται και περιελίσσεται σε δένδρα και τοίχους. Μάλιστα βγάζει κατά μήκος των βλαστών του πολλές ρίζες και άγκιστρα, με τις οποίες προσφύεται, κολλάει  και απομυζά τα δένδρα. Τα φύλλα του έχουν σχήμα καρδιάς, μονά, τριπλά ή πενταπλά. Τα άνθη του είναι κιτρινωπά και βγαίνουν πολλά μαζί σαν φούντες, σε ταξιανθία σκιάδιου με πέντε πέταλα, 5 σέπαλα και 5 στήμονες. Ανθίζει το φθινόπωρο. Οι καρποί είναι μαύροι, σφαιρικοί με 2 – 3 σπόρους και είναι δηλητηριώδεις, γιαυτό καλό είναι να μην τους φυτεύουμε σε κήπους, όπου παίζουν μικρά παιδιά.

Ο κισσός περιέχει πολλές χημικές ουσίες, όπως ρητίνες, σάκχαρα, εντερίνη, τανίνη, ορυκτά άλατα και οξέα. Στην ιατρική χρησιμοποιούνται κυρίως τα φύλλα του για την παρασκευή σιροπιών κατά του βήχα. Έχουν ιδιότητες αποχρεμπτικές και  μαζί με τον κορμό βοηθούν στη θεραπεία του κοκκίτη, είναι αντιθρομβωτικά, αντισυλληπτικά και εμμηναγωγά. Επίσης χρησιμοποιούνται εξωτερικά σαν αντιρρευματικά, αντινευραλγικά, για τον καθαρισμό του δέρματος, ακόμη και για τις μαγουλάδες.. Οι καρποί έχουν καθαρκτικές ιδιότητες, όμως όπως γράψαμε και παραπάνω είναι ισχυρά δηλητήρια και χρειάζονται προσοχή.

Επίσης ο κισσός καλλιεργείται σαν διακοσμητικό φυτό σε πάρκα, κήπους και γλάστρες. Ακόμη τα φύλλα του χρησιμοποιούνται για το ξαναζωντάνεμα των χρωμάτων στα λινά ρούχα.

Ο κισσός είναι γνωστός από την αρχαιότητα. Οι πρόγονοί μας τον θεωρούσαν ιερό φυτό του Διονύσου. Με τα κλαδιά του στεφάνωναν του ποιητές και τους πότες, διότι τον θεωρούσαν σύμβολο της αθανασίας και φάρμακο για τους πονοκεφάλους και τη μέθη. Αναφέρεται επίσης σαν γιατρικό από τον Θεόφραστο και τον Διοσκουρίδη.    

Τέλος, όπως επισημαίνουμε πάντα, όλα τα βότανα μπορεί να έχουν θεραπευτικές ιδιότητες, όμως περικλείουν και κινδύνους, γιαυτό πριν τα χρησιμοποιήσουμε, πρέπει να ρωτάμε ειδικούς.

Βότανα του Βερμίου: 39. Μέντα

Περπατώντας στο δασάκι του Αγίου Νικολάου, στο δρόμο προς το εκτροφείο, μπορεί, ακόμη και αυτή την εποχή, να συναντήσουμε κάποια μικρά ποώδη φυτά με φύλλα και άνθη, που μοσχομυρίζουν. Πρόκειται για τη μέντα που φυτρώνει στο βουνό μας σε διάφορα είδη.

Η μέντα είναι το φυτικό γένος Μέντα (Mentha), που ανήκει στην οικογένεια Χειλανθή (Labiatae) και τη συναντούμε σε διάφορα είδη, όπως τη Μέντα τη σταχυώδη (Mentha spicata), τη Μέντα την πράσινη (Mentha viridis), ο γνωστός μας δυόσμος, τη Μέντα την υδροχαρή (Mentha aquatica), τη Μέντα την πιπερώδη (Mentha piperita), τη Μέντα την πουλέγειο (Mentha pulegium), το γνωστό φλισκούνι κ.λ.π. Είναι ένα αρωματικό φυτό ποώδες και πολυετές με ύψος που φθάνει περίπου το μισό μέτρο. Προτιμάει υγρά, σκιερά και αργιλώδη εδάφη. Τα βλαστάρια του έχουν τετράγωνη τομή. Τα φύλλα της είναι λογχοειδή, χνουδωτά, σκουροπράσινα με οδοντωτή περιφέρεια και μικρό μίσχο. Τα άνθη της είναι λευκά, ροζ ή μοβ. Ανθίζει από τον Ιούλιο μέχρι τον Οκτώβριο.

Τα φύλλα της μέντας χρησιμοποιούνται, όπως ο δυόσμος στη μαγειρική σαν ενισχυτικό της γεύσης. Επίσης το αιθέριο έλαιο μέντας, που παρασκευάζεται με απόσταξη φύλλων, χρησιμοποιείται στην αρωματοποιία, τη σαπωνοποιία, τη ζαχαροπλαστική και την ποτοποιία. Η μέντα, χάρη στις πολύτιμες ουσίες που περιέχει, όπως η καρβόνη, η ταννίνη, οι αζουλίνες, τα καροτενοειδή, η μεντόνη και η μινθόλη χρησιμοποιείται και στη φαρμακευτική.  Το ρόφημα της μέντας έχει ιδιότητες τονωτικές, αντισπασμωδικές και διεγερτικές και βοηθάει στη δυσπεψία, καταπραΰνει τους πόνους της χολής, τις νευρικές διαταραχές, ιλίγγους, ταχυπαλμίες κ.λ.π. Επίσης η μέντα χρησιμοποιείται σαν αντιμικροβιακό, επουλωτικό, ανθελμινθικό, σαν ορεκτικό, κατά της καούρας, της διάρροιας, της αϋπνίας, του πυρετού, του πονόλαιμου και της δυσμηνόρροιας. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί ακόμη για την ανακούφιση του οδοντόπονου και για τα τσιμπήματα των εντόμων. Αλκοολικό διάλυμα μέντας χρησιμοποιείται εξωτερικά για τις λειχήνες και άλλες δερματικές παθήσεις. Είναι συστατικό πολλών αλοιφών και λαδιών, που χρησιμοποιούνται για το μασάζ και τις εντριβές. Εισπνοές  ατμών μέντας βοηθούν στην αντιμετώπιση του κρυολογήματος και του συναχιού. Όμως πάντα χρειάζεται προσοχή και πριν τη χρησιμοποιήσουμε σαν γιατρικό πρέπει να ζητούμε τις οδηγίες του γιατρού, διότι σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να μας βλάψει.

Η μέντα είναι γνωστή από την αρχαιότητα, αναφέρεται σαν μίνθη από τον Θεόφραστο και σαν ηδύοσμος από τον Διοσκουρίδη. Οι πρόγονοί μας την χρησιμοποιούσαν σαν αρωματικό και ο Ιπποκράτης σαν φάρμακο για παθήσεις του πεπτικού και αναπνευστικού συστήματος.

Τώρα λοιπόν που ο καιρός αρχίζει να κρυώνει, ένα ρόφημα μέντας σίγουρα αποτελεί μια καλή και υγιεινή βραδινή συντροφιά. 

Βότανα του Βερμίου: 38. Αγριοτριανταφυλλιά

Aν κάνουμε, αυτή την εποχή, μια βόλτα στο δασάκι του Αγίου Νικολάου, στους πρόποδες του βουνού, καθώς και στους φυσικούς φράχτες των χωραφιών, θα συναντήσουμε  πολλούς αγκαθωτούς

θάμνους φορτωμένους με όμορφα κόκκινα κουφέτα. Πρόκειται για τους καρπούς της αγριοτριανταφυλλιάς, η οποία στολίζει ολόκληρο το χρόνο τη φύση, την άνοιξη και το καλοκαίρι με τα άνθη της και το φθινόπωρο και χειμώνα με τους καρπούς της. 

Η αγριοτριανταφυλλιά λοιπόν είναι ένας θάμνος που ανήκει στο γένος Ρόδη (Rosa) και τον συναντούμε σε περισσότερα από 100 είδη, όπως Rosa glutinosa με ροζ άνθη, Rosa arvensis, Rosa camina (Ρόδη η κυνοροδή) με άσπρα άνθη κ.λ.π. και ανήκει στην οικογένεια των Ροδίδων (Rosaceae). Φθάνει τα 6 μέτρα σε ύψος, έχει μονά άνθη με 5 πέταλα, που βγαίνουν πολλά μαζί, φέρει αγκαθωτά κλωνάρια, που περιελίσσονται και φύλλα σύνθετα που αποτελούνται από 5 – 7 αυγοειδή φυλλαράκια, πριονωτά στην περιφέρεια. Ο καρπός της είναι κοκκινωπός, σε σχήμα αυγού με τριχούλες και περιέχει πολλούς κίτρινους σπόρους. Ανθίζει την άνοιξη (Απρίλιος – Ιούνιος) και θα τη συναντήσουμε σε ορεινές και ημιορεινές συνήθως πετρώδεις  περιοχές των δασών της χερσαίας Ελλάδας και σε ολόκληρη την εύκρατη ζώνη του Βόρειου ημισφαιρίου.

Η άγρια και η ήμερη τριανταφυλλιά είναι γνωστές από την αρχαιότητα και υμνήθηκαν από πολλούς ποιητές και συγγραφείς. Σήμερα η τριανταφυλλιά καλλιεργείται σαν καλλωπιστικό φυτό, καθώς και για το περίφημο ροδέλαιο που βγαίνει από ορισμένα είδη και αποτελεί μοναδικό άρωμα. Επίσης με άνθη τριανταφυλλιάς παρασκευάζονται γλυκά και σιρόπια.

Τα φύλλα, τα λουλούδια και οι καρποί  της αγριοτριανταφυλλιάς χρησιμοποιούνται σαν φαρμακευτικό βότανο, χάρη στην τανίνη, την πηκτίνη, τις πρωτεΐνες, τις βιταμίνη C, Β, Κ, Ε και άλλες χημικές ουσίες που περιέχουν. Χρησιμοποιούνται σαν τονωτικά και αναζωογονητικά, κατά της διάρροιας, σαν διουρητικά, κατά των κολικών των νεφρών, σαν στηπτικά για την επούλωση πληγών, μαλακτικά κ.λ.π. Το ρόφημα με καρπούς τριανταφυλλιάς είναι πλούσιο σε βιταμίνη C, που μας είναι τόσο απαραίτητη αυτή την εποχή. Επίσης πολλοί χρησιμοποιούν τα άνθη ορισμένων ειδών τριανταφυλλιάς στο μπάνιο τους για αρωματοθεραπεία.

Βότανα του Βερμίου: 37. Βατομουριά

Τα τελευταία χρόνια τα βατόμουρα διαφόρων ειδών και χρωμάτων έχουν την τιμητική τους στις προθήκες των σούπερ μάρκετ, καταστημάτων ξηρών καρπών, ζαχαροπλαστείων, ακόμη και φαρμακείων και καθημερινά στις τηλεοπτικές  διαφημίσεις μαθαίνουμε για τις πολλές ιδιότητές τους. Εμείς φυσικά σήμερα θα ασχοληθούμε με την άγρια βατομουριά, τον γνωστό βάτο, που θα την συναντήσουμε στο άλσος του Αγίου Νικολάου και γενικά στους πρόποδες του Βερμίου και σαν

ενοχλητικό θάμνο  στους φράχτες των χωραφιών. Μάλιστα αυτή την εποχή εξακολουθεί να διατηρεί τα φύλλα  και αρκετούς από τους καρπούς της.

Η βατομουριά λοιπόν ή βάτος ή βατσινιά είναι ένας πολυετής θάμνος γνωστός στη συστηματική βοτανολογία με το όνομα Βάτος ο θαμνώδης (Rubus fructicosus), ανήκει στην οικογένεια Ροδίδες (Rosaceae). Είναι ένας πολύ συνηθισμένος θάμνος που εκτός από τη χώρα μας τον συναντούμε σχεδόν σε ολόκληρη την Ευρώπη σε διάφορα είδη. Έχει πολλά αγκαθωτά κλαδιά που περιελίσσονται και φθάνουν σε μήκος τα 5 μέτρα. Τα φύλλα του είναι σύνθετα, βγαίνουν σε τριάδες ή πεντάδες, έχουν σχήμα καρδιάς, είναι χνουδωτά και στην περιφέρεια οδοντωτά, με σκούρο πράσινο χρώμα στην επάνω πλευρά και πιο ανοιχτό στην κάτω. Τα άνθη του, που βγαίνουν σε τσαμπιά, είναι μικρά άσπρα με 5 πέταλα και 5 σέπαλα και πολλούς στήμονες. Ανθίζει στο τέλος της άνοιξης και το καλοκαίρι. Οι καρποί της, τα γνωστά βατόμουρα, είναι στην αρχή κόκκινοι και όταν ωριμάζουν παίρνουν το μαύρο χρώμα. Αποτελούνται από πολλές μικρές δρύπες, που η κάθε μια περιέχει και ένα σπόρο.

Στην περιοχή της Μπάρας, και κοντά στα χιονοδρομικά κέντρα του Σελίου και των 3 – 5 Πηγαδιών θα βρούμε τα σμέουρα (φραμπουάζ), μια άλλη ποικιλία βατόμουρων (Rubus idaeus), τα οποία μοιάζουν με τα ήμερα βατόμουρα, είναι πιο μεγάλα και πιο εύγευστα.

Τα βατόμουρα που είναι γνωστά από την αρχαιότητα, με τη γλυκόξινη γεύση τους  χρησιμοποιούνται κυρίως σαν φρούτα, στη μαγειρική και στη ζαχαροπλαστική για την παρασκευή μαρμελάδας, λικέρ, σιροπιών κ.λ.π. Περιέχουν μεγάλη ποσότητα βιταμινών Α, Β, C και Ε, κιτρικό και μηλικό οξύ, σάκχαρα, πηκτίνη, τανίνη και μέταλλα (σίδηρο, ασβέστιο, φώσφορο κ.λ.π.), γιαυτό και στην ιατρική χρησιμοποιούνται σαν τονωτικά, αντιοξειδωτικά, για την αντιμετώπιση της αναιμίας, για γυναικολογικά προβλήματα, προβλήματα του αναπνευστικού, του ουροποιητικού και του πεπτικού συστήματος.. Έχουν ιδιότητες αποχρεμπτικές, διουρητικές και στυπτικές. Σαν φαρμακευτικά βότανα χρησιμοποιούνται επίσης οι ρίζες, τα κλαδιά και τα φύλλα της βατομουριάς. Από αυτά μπορούμε να παρασκευάσουμε ρόφημα που βοηθά στην αντιμετώπιση του σακχάρου,  της δυσεντερίας, της διάρροιας, για κρυολογήματα, για τις αιμορροΐδες, τη στηθάγχη κ.λ.π. Επίσης τα φύλλα χρησιμοποιούνται εξωτερικά για δερματολογικά προβλήματα, για επούλωση πληγών, τραυμάτων, για πλύσεις του στόματος (ουλίτιδα κ.λ.π.). 

Βότανα του Βερμίου: 36. Τσαπουρνιά

Του Αι Δημήτρη σήμερα, είμαστε στην καρδιά του φθινοπώρου και είναι καιρός να γράψουμε για τα φθινοπωρινά βότανα, δένδρα  και καρπούς του βουνού μας. Η τσαπουρνιά είναι ένα φθινοπωρινό φυτό, που πολλές φορές το ξεπερνάμε χωρίς να του δώσουμε σημασία και πολλοί αγρότες προσπαθούν να το ξεπαστρέψουν από τα κτήματά τους, γιατί με τα αγκάθια του τους δημιουργεί προβλήματα. Παρ’ όλα αυτά έχει πολλές φαρμακευτικές ιδιότητες και μπορεί να χρησιμοποιηθεί στη

μαγειρική και τη ζαχαροπλαστική.

Η τσαπουρνιά λοιπόν ή αγριοδαμασκηνιά είναι ένας αγκαθωτός θάμνος που φέρει το επιστημονικό όνομα Προύμνη η ακανθώδης (Prunus spinosa) και ανήκει στην οικογένεια Ροδίδες (Rosaceae). Θεωρείται πρόγονος της δαμασκηνιάς. Φυτρώνει στην Ευρώπη και γενικά στις Μεσογειακές χώρες. Θα τη συναντήσουμε στους φράκτες των κτημάτων, στα μονοπάτια και σε πετρώδη εδάφη. Είναι φυτό ξηρόφιλο. Μπορεί να ξεπεράσει σε ύψος τα 3 μέτρα. Είναι φυλλοβόλος θάμνος, με πολλά μπερδεμένα αγκαθωτά κλαδιά. Τα φύλλα του έχουν σχήμα αυγοειδές, μυτερά στην άκρη και οδοντωτά. Ανθίζει την άνοιξη. Τα άνθη του είναι μικρά ασπροκίτρινα με 5 πέταλα και βγαίνουν πολλά μαζί. Οι καρποί του είναι μικροί, σφαιρικοί (δρύπες) με σκούρο μπλε χρώμα. Ωριμάζουν αυτή την εποχή και έχουν ξινή και στυφή γεύση. 

Οι καρποί της τσαπουρνιάς, τα τσάπουρνα, χρησιμοποιούνται όπως τα κράνα στη ζαχαροπλαστική  για την παρασκευή λικέρ και μαρμελάδας. Επίσης το φυτό χάρη στις πολύτιμες ουσίες που περιέχει, όπως βιταμίνη C, ανθοκυανίνη κ.λ.π. χρησιμοποιείται και σαν φαρμακευτικό βότανο, σαν ισχυρό αντιοξειδωτικό, για τη θεραπεία πολλών ασθενειών του αναπνευστικού, του κυκλοφορικού, του ουροποιητικού και του πεπτικού συστήματος. Ρόφημα από φύλλα και άνθη τσαπουρνιάς ή σιρόπι από καρπούς λειτουργεί σαν τονωτικό και μας ανακουφίζει από το κρυολόγημα και τη γρίπη, ρυθμίζει την αρτηριακή πίεση, βοηθάει στην επούλωση του πεπτικού έλκους, στην ουλίτιδα, την αντιμετώπιση της διάρροιας, της δυσεντερίας, στις πέτρες των νεφρών κ.λ.π. και μπορεί να χρησιμοποιηθεί εξωτερικά για δερματολογικά προβλήματα. Ασφαλώς όλα αυτά πάντα με τη συμβουλή γιατρού.

Βλέπουμε λοιπόν ότι και αυτά τα παραμελημένα άγρια φυτά μπορούν να μας προσφέρουν μια υπέροχη μαρμελάδα, ένα εύγευστο λικέρ ή σιρόπι και αν φάμε ωμούς τους καρπούς, μπορεί λίγο να μας ξινίσουν, όμως σίγουρα θα μας κάνουν καλό με τις βιταμίνες τους και τα αντιοξειδωτικά που περιέχουν. 

Δημοσιεύτηκε στα ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΑ ΝΕΑ το Σάββατο 26 Οκτωβρίου 2013