Βιοποικιλότητα

Bρισκόμαστε στον τρίτο μήνα της άνοιξης. Μπορεί ο καιρός με τις πολλές βροχές και τις σχετικά χαμηλές θερμοκρασίες να θυμίζουν λίγο φθινόπωρο, όμως τα καταπράσινα βουνά και λιβάδια μας με τα ανθισμένα δένδρα και ευωδιαστά αγριολούλουδα δεν αφήνουν καμία αμφιβολία για την πιο όμορφη εποχή του χρόνου. Την εποχή αυτή λοιπόν του οργασμού της φύσης διάλεξε και ο Ο.Η.Ε. για να θεσπίσει πολλές παγκόσμιες ημέρες σχετικές με το περιβάλλον. Έτσι στις 12 και 13 Μαΐου γιορτάσαμε την παγκόσμια ημέρα των μεταναστευτικών πουλιών και την περασμένη Τρίτη την ημέρα της βιοποικιλότητας.

Πέρασαν περίπου 4,5 δισεκατομμύρια χρόνια από την εμφάνιση της γης και περίπου 3,8 δισεκατομμύρια από τότε που εμφανίστηκαν οι πρώτες απλές μορφές ζωής. Με την πάροδο των χρόνων και με τη βοήθεια της εξέλιξης εμφανίστηκαν στον πλανήτη μας εκατομμύρια είδη οργανισμών. Μάλιστα ορισμένα από αυτά εξαφανίστηκαν, όπως π.χ. οι δεινόσαυροι, ενώ άλλοι οργανισμοί συνεχίζουν να αλλάζουν χαρακτηριστικά προσαρμοζόμενοι στο περιβάλλον τους. Σήμερα λοιπόν υπάρχει αυτή η μεγάλη ποικιλία οργανισμών, από μικροσκοπικούς ιούς και βακτήρια μέχρι τεράστια δένδρα και ζώα. Μόνο μέσα στον ανθρώπινο οργανισμό ζουν γύρω στα 100.000 δισεκατομμύρια βακτήρια. Στη φύση υπάρχουν 250.000 είδη ανθοφόρων φυτών, 40.000 είδη σπονδυλωτών ψαριών, 3.000 είδη αμφίβιων, 6.000 είδη ερπετών, 8.600 είδη πουλιών, 4.000 είδη θηλαστικών. Τα πρωτεία κατέχουν τα ανθεκτικά έντομα. Αποτελούν τα τρία τέταρτα των ζωικών ειδών του πλανήτη. Μέχρι τώρα αναγνωρίστηκαν περίπου 800.000 είδη και κάθε χρόνο προστίθενται περίπου 10.000 νέα είδη. Αυτή η τεράστια ποικιλία οργανισμών δεν είναι τυχαία. Το κάθε μικρόβιο, ο κάθε μύκητας, το κάθε φυτό ή ζώο παίζει το σπουδαίο ρόλο του. Όλοι οι οργανισμοί αποτελούν κρίκους της παγκόσμιας τροφικής αλυσίδας, στην οποία στηρίζεται η φυσική ισορροπία. Όταν κάποιος οργανισμός εξαφανιστεί ή ελαττωθεί ο πληθυσμός του, σπάει η τροφική αλυσίδα και έχουμε συνέπειες τόσο στους προηγούμενους, όσο και στους επόμενους κρίκους. Έτσι π.χ. τα πολλά ποντίκια και φίδια που εμφανίζονται σε ορισμένες αγροτικές περιοχές μπορεί να οφείλονται στην εξαφάνιση των αρπακτικών, η εμφάνιση αρκούδων και λύκων στα χωριά οφείλεται στην έλλειψη τροφής στα δάση. Η διατάραξη της βιοποικιλότητας και γενικά της φυσικής ισορροπίας οφείλεται στις ανθρώπινες παρεμβάσεις. Οι αποξηράνσεις των υγροτόπων, οι πυρκαγιές των δασών, τα ζιζανιοκτόνα και τα φυτοφάρμακα έχουν δραματικές συνέπειες στη φύση, τις οποίες τελικά πληρώνει ο ίδιος ο άνθρωπος. Έτσι π.χ. τα πολλά ζιζανιοκτόνα καταστρέφουν τη χρήσιμη μικροχλωρίδα, κάνουν άγονο το έδαφος και ο αγρότης αναγκάζεται να αγοράζει και να χρησιμοποιεί λιπάσματα. Κατόπιν αυτά τα λιπάσματα με τη βροχή οδηγούνται στα λίμνες, εκεί βοηθούν στην υπέρμετρη ανάπτυξη των υδρόβιων φυτών και βακτηρίων, με συνέπεια τον ευτροφισμό, ο οποίος οδηγεί στο θάνατο ψάρια και άλλους ζωικούς οργανισμούς, λόγω έλλειψης οξυγόνου. Επίσης είναι άγνωστες οι συνέπειες που θα προκύψουν από τη χρήση των γενετικά τροποποιημένων οργανισμών, διότι μπορεί ένας τέτοιος οργανισμός, σαν πιο ανθεκτικός, να πολλαπλασιαστεί σε βάρος άλλων πιο ασθενών αλλά χρήσιμων οργανισμών. Η φύση διαθέτει τους μηχανισμούς ελέγχου της φυσικής ισορροπίας. Όταν λόγω φυσικών αιτίων έχουμε μια διατάραξη της φυσικής ισορροπίας σε ένα οικοσύστημα, μπορεί η φύση να ξαναφέρει την ισορροπία. Έτσι π.χ. μια επιδρομή ακρίδων σε ένα λιβάδι μπορεί πρόσκαιρα να προκαλέσει αύξηση στον πληθυσμό των εντόμων και να ελαττώσει τη φυτική κάλυψη, όμως αμέσως εμφανίζεται αύξηση των πουλιών, τα οποία τρώνε τις ακρίδες και έτσι επανέρχεται η ισορροπία. Η φύση μπορεί να επαναφέρει την ισορροπία και μετά από τις απλές ανθρώπινες επεμβάσεις. Έτσι μπορεί οι φίλοι μας να προσπαθούν να εξαφανίσουν τους κισσούς από τα δάση μας, όμως σε λίγες μέρες αυτοί ξαναφυτρώνουν, διότι έτσι έμαθαν εδώ και εκατομμύρια χρόνια να συμβιώνουν αρμονικά με τα πλατάνια και τα άλλα δασικά δένδρα. Δυστυχώς όμως η φύση δεν μπορεί να αντιμετωπίσει χημικές ουσίες και άλλες ανθρώπινες επεμβάσεις. Για να μην έχουμε λοιπόν «σιωπηλή άνοιξη» χωρίς πουλιά, έντομα και γενικά ποικιλία οργανισμών, θα πρέπει να αφήσουμε τη φύση ήσυχη, όπως ξέρει να ζει τα 4,5 δισεκατομμύρια χρόνια της. Έτσι θα εξακολουθούμε να ζούμε και ‘μεις τις ομορφιές της άνοιξης και όλων των εποχών.

Οι ασθένειες απειλούν τα δάση μας

Συνήθως κάθε χρόνο τέτοια εποχή και εν όψει του καλοκαιριού γίνονται διάφορες συσκέψεις σε Δήμους και Περιφέρειες με σκοπό τη λήψη μέτρων για την προστασία των δασών από τις πυρκαγιές. Επίσης η πολιτεία κάθε χρόνο ξοδεύει αρκετά εκατομμύρια ευρώ για να προστατέψει τα ελάχιστα εναπομείναντα δάση μας από τη μάστιγα των πυρκαγιών. Όλα αυτά γίνονται πολύ σωστά και ίσως θα έπρεπε να υπάρχει μια καλύτερη οργάνωση, να δίνονται περισσότερα χρήματα και να προσλαμβάνονται περισσότεροι δασοπυροσβέστες, ώστε να έχουμε πιο θετικά αποτελέσματα. Όμως δυστυχώς τα δασικά μας οικοσυστήματα δεν κινδυνεύουν μόνο από τις πυρκαγιές, κινδυνεύουν και από τις διάφορες ασθένειες, οι οποίες εξαπλώνονται ταχύτατα και τείνουν να εξαφανίσουν σε πολλές περιοχές ολόκληρα δάση. Τα δασικά δένδρα, τα οποία έχουν το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι τα πεύκα και τα πλατάνια.

Οι κυριότερες ασθένειες των πεύκων είναι η βαμβακίαση και η κάμπια. Η βαμβακίαση οφείλεται στο έντομο μαρσαλίνα (Marchalina hellenica), το οποίο τα τελευταία χρόνια εξαπλώνεται αλματωδώς σε χώρες της Μεσογείου. Το έντομο αυτό δημιουργεί με τις εκκρίσεις του στον κορμό των πεύκων κάτι που μοιάζει με βαμβάκι και γιαυτό η ασθένεια ονομάζεται βαμβακίαση. Από τις εκκρίσεις αυτές τρέφονται οι μέλισσες και παράγουν σε μεγάλες ποσότητες το περίφημο πευκόμελο, το οποίο αποτελεί το 65% της παραγωγής μελιού στη χώρα μας. Μάλιστα πολλοί μελισσοκόμοι για να αυξήσουν την παραγωγή τους κάνουν ακόμη και ενέσεις στα πεύκα. Γιαυτό πολλοί υποστηρίζουν ότι οι μελισσοκόμοι ευθύνονται για την επέκταση της βαμβακίασης και προτείνουν την απομάκρυνση όλων των κυψελών από τα δάση. Η βαμβακίαση εμφανίζει μετά το 2000 τεράστια εξάπλωση με συνέπεια πολλά πεύκα να γίνονται πιο αδύνατα, να μην μπορούν να φωτοσυνθέσουν σωστά, να προσβάλλονται πιο εύκολα από μύκητες και έτσι να ξεραίνονται. Ακόμη και το περιαστικό δάσος της Θεσσαλονίκης, το Σέιχ Σου, εκπέμπει δραματικά το δικό του S.O.S. Μια ακόμη ασθένεια που προσβάλει τα πεύκα είναι η κάμπια μια πεταλούδας με το όνομα Thaumetopaea pityocampa. Σίγουρα όλοι μας έχουμε δει στα πεύκα να κρέμονται σακούλες με κάμπιες, οι οποίες ζουν σε βάρος του δένδρου, απορροφούν τα υγρά, τρώνε τα φύλλα και τελικά τα οδηγούν σε νέκρωση. Οι κάμπιες αυτές ευθύνονται επίσης και για πολλές αλλεργικές αντιδράσεις στον άνθρωπο, εκζέματα, αναπνευστικά και οφθαλμολογικά προβλήματα κ.λ.π. Για την καταπολέμησή τους υπάρχουν διάφορα χημικά σκευάσματα, με τα οποία ραντίζονται τα πεύκα. Όμως επειδή είναι τόσο μεγάλη η εξάπλωση του εντόμου, οι χημικοί ψεκασμοί θα ήταν λίγο δύσκολο να γίνουν σε τέτοια έκταση και θα δημιουργούσαν σοβαρό πρόβλημα ρύπανσης ης ατμόσφαιρας. Σε μικρά δάση χρησιμοποιούνται ορισμένα οικολογικά βακτήρια ή ακόμη και παγίδες, οι οποίες τοποθετούνται στον κορμό των πεύκων. Ίσως ο πιο αποτελεσματικός τρόπος αντιμετώπισης του προβλήματος να είναι το κόψιμο των κλαδιών, τα οποία έχουν κάμπιες και στη συνέχεις το κάψιμό τους. Όμως και αυτός ο τρόπος απαιτεί πολύ προσωπικό και μεγάλη δαπάνη. Τελευταία παρατηρείται ακόμη μια ασθένεια, την οποία συναντούμε τα πλατάνια. Πρόκειται για το λεγόμενο μεταχρωματικό έλκος, το οποίο προσβάλει τα πλατάνια κυρίως την εποχή της κοπής των δένδρων και οδηγεί στην ξήρανσή τους. Οι ειδικοί υποστηρίζουν ότι η ασθένεια μεταδίδεται από τον άνθρωπο με τα εργαλεία κοπής ή ακόμη και με τα σκαπτικά μηχανήματα, τα οποία κάνουν αμμοληψίες ή άλλες εργασίες στα ποτάμια και γενικά στις περιοχές όπου υπάρχουν πλατάνια. Στην πόλη μας και ιδιαίτερα στο δάσος του Αγίου Νικολάου και στις όχθες των ποταμών μας έχουμε αρκετά πανέμορφα αιωνόβια πλατάνια. Πολλά από αυτά παρατηρούμε ότι πράγματι αντιμετωπίζουν κάποιο πρόβλημα και ορισμένα ξηραίνονται. Μάλιστα μια ομάδα συμπολιτών μας πιστεύει ότι η ξήρανση οφείλεται στον κισσό, ο οποίος πολλές φορές καλύπτει ολόκληρο το δένδρο και έτσι οι φίλοι αυτοί κάνουν τακτικές εξορμήσεις κόβοντας τις ρίζες του αναρριχόμενου φυτού. Πάντως καλό θα ήταν πριν επιχειρήσουμε οποιαδήποτε παρέμβαση, να πάρουμε τη γνώμη και τις οδηγίες των ειδικών. Τελικά θα πρέπει η πολιτεία παράλληλα με την πυροπροστασία των δασών να αναλάβει και την προστασία τους από τις σοβαρές ασθένειες, οι οποίες προσβάλουν τα δένδρα μας. Πράγματι είναι αποκρουστικό το τοπίο ενός καμένου δάσους, όμως συγχρόνως είναι εξίσου θλιβερό να βλέπουμε ολόκληρα δάση με νεαρά δένδρα να αργοπεθαίνουν από τις κάμπιες ή άλλες ασθένειες.

Οργανισμοί σε κίνδυνο

Όπως γράφαμε και σε προηγούμενο σημείωμά μας, τον καιρό της μεγάλης οικονομικής κρίσης συμβαίνουν τα μεγαλύτερα εγκλήματα προς το φυσικό μας περιβάλλον και σχεδόν κανείς δεν ασχολείται με αυτά, διότι υπάρχουν άλλες προτεραιότητες… Τέτοια εγκλήματα λοιπόν συμβαίνουν σήμερα και στη χώρα μας. Μάλιστα εναντίον σπάνιων και υποτίθεται προστατευόμενων οργανισμών, οι οποίοι είχαν την τύχη και συγχρόνως την ατυχία να ζουν στην πατρίδα μας.

Η Ελλάδα έχει το προνόμιο, λόγω της γεωγραφικής θέσης της και των ιδιαίτερα ιδανικών κλιματικών συνθηκών να φιλοξενεί τεράστια ποικιλία φυτικών και ζωικών οργανισμών. Περισσότερα από 6.000 είδη φυτών, από τα οποία μάλιστα περίπου το 10% ενδημικά, φύονται στα ελληνικά δάση, υγρότοπους κ.λ.π.. Επίσης περισσότερα από 400 είδη πτηνών ζουν, φωλιάζουν ή αναπαράγονται στη χώρα μας. Στις θάλασσές μας ακόμη συναντούμε σπάνια είδη θηλαστικών, όπως δελφίνια, φάλαινες, φώκιες. Επίσης έχουμε τη μοναδική θαλάσσια χελώνα Caretta caretta, η οποία ζει στα νησιά του Ιονίου, ιδιαίτερα στον κόλπο Λαγανά Ζακύνθου και στη διαδρομή μέχρι την Κρήτη. Για την προστασία της θαλάσσιας χελώνας και της μεσογειακής φώκια Monahus monahus δημιουργήθηκαν τα πρώτα θαλάσσια εθνικά πάρκα Ζακύνθου και Αλοννήσου με αυστηρούς κανόνες. Στις περιοχές αυτές δεν επιτρέπονται οι τουριστικές εγκαταστάσεις, το ψάρεμα και οποιαδήποτε ενόχληση των ζώων. Παρόμοιοι νόμοι υπάρχουν και για τους 10 Εθνικούς Δρυμούς μας, καθώς και για την προστασία των 11 υγροτόπων διεθνούς σημασίας, των μνημείων της φύσης, των περιοχών Natura 2000 κ.λ.π. Δυστυχώς όμως κανένας σχεδόν από τους παραπάνω νόμους δεν εφαρμόζεται είτε λόγω αδυναμίας της πολιτείας και έλλειψης σχετικών πιστώσεων, είτε λόγω αδιαφορίας του κράτους και των τοπικών φορέων, είτε λόγω διάφορων γνωστών συμφερόντων και παραγόντων. Έτσι σήμερα παρατηρείται μια άνευ προηγουμένου καταστροφή. Καθημερινά έχουμε θανάσιμους τραυματισμούς των σπάνιων θαλάσσιων οργανισμών (φώκιες, χελώνες, δελφίνια κ.λ.π.) από τους ψαράδες, οι οποίοι θεωρούν τα ζώα αυτά υπεύθυνα για την καταστροφή των διχτύων τους ή για την μείωση των αλιευμάτων. Όμως όπως γράφαμε και σε προηγούμενο σημείωμά μας, η μείωση των αλιευμάτων οφείλεται κυρίως στην υπεραλίευση και στη χρήση παράνομων μεθόδων ψαρέματος. Ακόμη και διάφορες στρατιωτικές ασκήσεις και τα τουριστικά σκάφη δημιουργούν προβλήματα στους θαλάσσιους οργανισμούς, όπως τα δελφίνια και οι φάλαινες, που χάνουν τον προσανατολισμό τους. Εάν σε όλα αυτά προσθέσουμε και τη ρύπανση, τότε καταλαβαίνουμε ότι το μέλλον των οργανισμών αυτών είναι δυσοίωνο. Όμως και στους σπάνιους οργανισμούς (φυτά, ερπετά, πτηνά), που ζουν στους μοναδικούς υγρότοπους και στα δάση μας υπάρχουν σοβαρά προβλήματα. Οι μεγάλες πυρκαγιές, οι αποξηράνσεις, οι οικοπεδοποιήσεις, το παράνομο κυνήγι, οι τουριστικές εγκαταστάσεις, η σύγχρονη ρυπογόνος γεωργία καταστρέφουν τις πολύτιμες αυτές κοιτίδες ζωής με συνέπεια κάθε χρόνο να συναντούμε όλο και λιγότερα σπάνια αρπακτικά και μεταναστευτικά πουλιά, λιγότερα αγριολούλουδα και φαρμακευτικά βότανα και γενικά λιγότερη ομορφιά… Τελικά φαίνεται ότι είναι αρκετοί, αυτοί που προσβλέπουν σε καλύτερες μέρες μετά τις εκλογές. Μακάρι να επαληθευτούν οι προσδοκίες τους και μαζί με την επίλυση των οικονομικών μας να έχουμε και μεγαλύτερη προστασία στο υπέροχο ελληνικό περιβάλλον.

Ημέρα της Γης και άλλα...

Την περασμένη Κυριακή γιορτάσαμε την «Ημέρα της Γης», μια ημέρα που θεσπίστηκε από τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών για να μας θυμίζει τη μεγάλη προσφορά της μητέρας Γης στον άνθρωπο και κυρίως για να μας ευαισθητοποιεί απέναντι στα μεγάλα προβλήματα που αντιμετωπίζει ο πλανήτης μας σήμερα. Επίσης προχθές είχαμε ακόμη μια θλιβερή επέτειο. Συμπληρώθηκαν ήδη 26 χρόνια από το τραγικό ατύχημα του Τσερνομπίλ. Από τότε που το πυρηνικό εργοστάσιο της Ουκρανίας με τη διαρροή της ραδιενέργειας μόλυνε ανεπανόρθωτα σχεδόν τη μισή Ευρώπη. Χιλιάδες ήταν τα πρώτα θύματα του «ατυχήματος», ακολούθησαν εκατομμύρια συνανθρώπων μας με προβλήματα υγείας και ακόμη και σήμερα πολλοί επιστήμονες αποδίδουν τα κρούσματα καρκίνων, τα οποία αυξάνονται αλματωδώς, στη ραδιενέργεια του Τσερνομπίλ.

Δυστυχώς για κανένα από τα παραπάνω δεν ακούσαμε το παραμικρό από τα τηλεοπτικά δελτία και γενικά από τα ΜΜΕ της χώρας μας. Όλα αποσιωπήθηκαν πλήρως στο βωμό της προεκλογικής περιόδου. Δυστυχώς σήμερα το περιβάλλον έρχεται σε δεύτερη μοίρα, έχουν προτεραιότητα οι πολιτικοί μας και τα μεγάλα οικονομικά προβλήματα, που αντιμετωπίζει η χώρα μας. Το φαινόμενο αυτό ασφαλώς δεν είναι ούτε ελληνικό, ούτε πρωτόγνωρο. Οι μεγαλύτερες καταστροφές στο περιβάλλον συντελούνται σε φτωχές και υπανάπτυκτες χώρες και κυρίως σε χώρες που αντιμετωπίζουν οικονομικά προβλήματα και προσπαθούν μέσα από την «ανάπτυξη» να επιβιώσουν. Θεωρείται πολυτέλεια η προστασία του περιβάλλοντος στις χώρες αυτές και τελικά μπορεί να ξαναευαισθητοποιηθούν όταν περάσουν πλέον στην οικονομική πρόοδο και ανάπτυξη. Τότε όμως θα είναι πολύ αργά, διότι, όπως είπε και ο σοφός ινδιάνος, όταν εξαφανιστούν τα δάση, τα ποτάμια και οι λίμνες, τότε δεν θα μπορούμε να τραφούμε μόνο με χρήματα Ξεχνούν λοιπόν όλοι αυτοί που κυβερνούν και ‘μας και όλο τον κόσμο ότι η μητέρα γη είναι αυτή που μας τροφοδοτεί με τρόφιμα, νερό, μεταλλεύματα και πολλές ακόμη πρώτες ύλες και όταν αρρωστήσει η γη μας, τότε θα πάψει να μας τρέφει και να μας συντηρεί, άρα δεν μπορεί να υπάρχει πλέον καμία ανάπτυξη και οικονομική πρόοδος. Ευτυχώς μπροστά σ’ αυτή τη μιζέρια έχουμε κάποιες αχτίδες φωτός, οι οποίες προέρχονται από τον εθελοντισμό και τον πολιτισμό μας. Τέτοια δείγματα είχαμε και εμείς εδώ στη μικρή μας πόλη την τελευταία βδομάδα. Οι εκδηλώσεις που έγιναν προς τιμή του Ολοκαυτώματος, μπορεί να μην περιείχαν βαρύγδουπα ονόματα και φίρμες, όμως ήταν άριστα οργανωμένες και προσέφεραν στον κόσμο συγκίνηση, μόρφωση και πραγματική ψυχαγωγία. Η παρουσίαση του ιστορικού βιβλίου από το Σύλλογο Αριστοτέλη δείχνει ότι ακόμη στον τόπο μας αρκετοί ειδικοί και μη αγαπούν τη Νάουσα και ασχολούνται με τη διερεύνηση της ιστορικής αλήθειας. Στα ίδια πλαίσια κινήθηκαν και οι εκδηλώσεις τιμής στον ποιητή Δ. Μπρούχο και η ομιλία για τη συμμετοχή των Βλάχων στην επανάσταση του 1822. Η υπέροχη εκδήλωση του νέου φιλανθρωπικού σωματείου Ελπίδα δείχνει ότι στον τόπο μας υπάρχουν πολλοί σωστοί καλλιτέχνες και άνθρωποι με αισθήματα και αγάπη στον συνάνθρωπό τους. Οι τελετές στο ιστορικό μας πάρκο και στον καταρράκτη της Αράπιτσας μας θύμισαν με τον καλύτερο τρόπο τη θυσία των προγόνων μας, που προτίμησαν να σκοτωθούν παρά να υποδουλωθούν στον κατακτητή. Η συμμετοχή της φιλαρμονικής Λαμίας δείχνει ότι η ιστορία της Νάουσας και η μεγάλη προσφορά της στον απελευθερωτικό αγώνα, μπορεί να μην περιλαμβάνεται στα σχολικά βιβλία, όμως συγκινεί και εμπνέει ακόμη όλους τους Έλληνες. Ασφαλώς δεν ξεχνάμε την εκδήλωση του Λυκείου των Ελληνίδων, που για μια ακόμη φορά μας έκανε περήφανους τιμώντας την ιστορία και τις παραδόσεις μας. Όλες αυτές οι εκδηλώσεις έχουν μεγάλη αξία γιατί είναι δουλειά εθελοντική και προέρχεται από ανθρώπους που δημιουργούν με αποκλειστικό κίνητρο το μεράκι και την αγάπη που έχουν για τον πολιτισμό και τον τόπο τους. Δεν γράφουμε εσκεμμένα τα ονόματα των φίλων συμπολιτών μας, διότι είναι πάρα πολλοί και φοβόμαστε μήπως αδικήσουμε κάποιους από αυτούς. Σ' αυτή την εθελοντική πολιτιστική προσφορά με χαρά παρατηρούμε ότι ξεχωρίζουν οι εκπαιδευτικοί και οι μαθητές μας. Αυτούς τους τελευταίους μήνες των μαθημάτων σιγά σιγά όλα σχεδόν τα σχολεία παρουσιάζουν τις δουλειές τους στα πλαίσια των πολιτιστικών και περιβαλλοντικών δραστηριοτήτων τους. Δουλειές που γίνονται έξω από το ωρολόγιο πρόγραμμα και συμμετέχουν εθελοντικά εκπαιδευτικοί και μαθητές πάντα με τη συμπαράσταση των γονιών τους. Προχθές είχαμε τη μεγάλη τύχη να παρακολουθήσουμε μια άρτια προετοιμασμένη εκδήλωση από το Γυμνάσιο Κοπανού. Τα παιδιά με τη βοήθεια άξιων καθηγητών και πολλών γονιών παρουσίασαν με ιδανικό τρόπο θεατρικά, τραγούδια και χορούς της Σμύρνης δείχνοντας ότι στο σχολείο αυτό, όπως και σε ακόμη πολλά σχολεία του Δήμου μας γίνεται σημαντική δουλειά. Συγχαρητήρια στους μαθητές μας και στους ακούραστους εκπαιδευτικούς, οι οποίοι εξακολουθούν να επιτελούν το υπέροχο λειτούργημά τους παρά τα οικονομικά και πολλά ακόμη προβλήματα που αντιμετωπίζουν. Ίσως όλα αυτά είναι τελικά πολύ πιο σημαντικά από πολλές πολιτικές ομιλίες και συνεντεύξεις που θα παρακολουθήσουμε τις μέρες αυτές.

Έχει ο καιρός γυρίσματα...

Πέρασε λοιπόν και το Πάσχα, χωρίς καλά καλά να το καταλάβουμε. Αυτό το παράπονο ακούγεται φέτος από πολλά στόματα. Ίσως να ‘φταιγε ο κακός καιρός, οι βροχές και το κρύο, που δεν άφησαν τον κόσμο να γλεντήσει στη φύση ή να πάει κάποια μικρή έστω εκδρομή. Φέτος δεν έγινε ακόμη και περιφορά του επιταφίου πολλών εκκλησιών μας, ούτε ακούσαμε βεγγαλικά και πυροτεχνήματα στην Ανάσταση, ούτε λάλησε ο ζουρνάς στις γειτονιές μας.
Βέβαια ο κακός καιρός μπορεί να αποτελεί δικαιολογία και τελικά να φταίνε άλλα πράγματα, που δεν καταλάβαμε το φετινό Πάσχα. Πρώτα ασφαλώς φταίει η οικονομική κρίση, η ανέχεια και η ανεργία που πλήττει τον τόπο μας. Πώς να επιχειρήσει κάποιος να κάνει εκδρομή με το αυτοκίνητό του, όταν μόνο μια απόσταση μέχρι τη Θεσσαλονίκη κοστίζει περισσότερο από 30 ευρώ; Πώς να έχει κάποιος κέφι να γλεντήσει και να τραγουδήσει όταν δεν γνωρίζει τι του ξημερώνει αύριο;

Τη βδομάδα που μας πέρασε ορίστηκε επιτέλους και η ημέρα των εθνικών εκλογών. Όμως και αυτό σχεδόν πέρασε στον κόσμο απαρατήρητο. Οπωσδήποτε η φετινή προεκλογική περίοδος δεν θα έχει καμία σχέση με το παρελθόν. Οι πολίτες δείχνουν μια παγερή αδιαφορία, η οποία φυσικά πηγάζει από την απέχθεια που δείχνουν προς τους πολιτικούς μας, κυρίως μετά από όσα συνέβηκαν τα τελευταία χρόνια και δυστυχώς εξακολουθούν να συμβαίνουν και σήμερα. Η αδιαφορία αυτή μπορεί μετά από κάποιο σημείο να αποβεί και επικίνδυνη. Όταν οι σοβαροί και ικανοί δεν επιθυμούν να ασχοληθούν με την πολιτική, τότε δίνεται η δυνατότητα σε κάποιους μέτριους πολιτικάντηδες να αναρριχηθούν στα πολιτικά αξιώματα και τελικά να μας κυβερνήσουν. Γιαυτό δεν έχουν άδικο αυτοί που λένε ότι οι πολιτικοί μας είναι καθρέπτης της κοινωνίας μας, εφόσον εμείς τους εκλέγουμε. Από την άλλη πλευρά πάλι γνωρίζουν πολύ καλά όσοι ικανοί και αδιάφθοροι τόλμησαν να ασχοληθούν με την πολιτική τι βρήκαν μπροστά τους…
Στις προηγούμενες προεκλογικές περιόδους η στήλη μας συνήθιζε να ασχολείται με τη μεγάλη ρύπανση του περιβάλλοντος, αποτέλεσμα της προεκλογικής κίνησης και προπαγάνδας των κομμάτων. Χιλιάδες τόνοι χαρτιού και πλαστικού σπαταλιόνταν για το τύπωμα προεκλογικών φυλλαδίων, αφισών κ.λ.π., εκατομμύρια ευρώ ξοδεύονταν για τη μετακίνηση των οπαδών και ψηφοφόρων με λεωφορεία, τραίνα και αεροπλάνα. Είχαμε αφόρητη ηχορύπανση στις προεκλογικές συγκεντρώσεις και γύρω από τα εκλογικά κέντρα. Φέτος για την ώρα τουλάχιστον δεν φαίνεται να επαναλαμβάνεται αυτή η απαράδεκτη κατάσταση. Φέτος λίγο δύσκολα τολμούν να βγουν οι υποψήφιοι στον κόσμο. Οι περισσότεροι αρκούνται στις εμφανίσεις στους τηλεοπτικούς σταθμούς και επικοινωνούν με τους πολίτες περισσότερο με τα ηλεκτρονικά μηνύματα, μέσω διαδικτύου και κινητών τηλεφώνων. Έτσι λοιπόν φαίνεται ότι μόνο το φυσικό μας περιβάλλον έχει να κερδίσει από τη φετινή ήσυχη προεκλογική περίοδο, αρκεί βέβαια οι παλιές συνήθειες να μην ξαναγυρίσουν και το κέρδος στο περιβάλλον να μη μοιάζει με αυτό, που οφείλεται στην αποβιομηχάνιση της χώρας μας.
Ακόμη και ο αυριανός εορτασμός του Ολοκαυτώματος της Νάουσας και αυτός φέτος φαίνεται ότι θα είναι αρκετά διαφορετικός, πιο ήσυχος, χωρίς υψηλούς καλεσμένους. Άλλες χρονιές παραπονιόμασταν όταν δεν μας τιμούσαν οι υψηλά ιστάμενοι, υπουργοί, πρωθυπουργοί κ.λ.π. Φέτος, παρά την προεκλογική περίοδο, δεν θα δούμε στη γιορτή πολλούς επίσημους, πράγμα που δεν φαίνεται να ενοχλεί και ιδιαίτερα.
Έχει ο καιρός γυρίσματα λοιπόν. Εκείνο πάντως που πρέπει ο αγνός λαός μας να προσέχει είναι πρώτα να τιμάει την ιστορία και τις παραδόσεις του, γιατί αυτό αποτελεί στέρεο βάθρο και γερό θεμέλιο για την ύπαρξη του πολιτισμού μας και να μην παρασύρεται εύκολα, επιλέγοντας τους πολιτικούς που πράγματι αξίζουν για να αντιπροσωπεύσουν και να κυβερνήσουν αυτόν τον περήφανο λαό και τον προικισμένο με όλες τις φυσικές ομορφιές τόπο.

Τα παραδοσιακά σπίτια της Νάουσας

Αφορμή για το σημερινό μας σημείωμα στάθηκε η μεγάλη πυρκαγιά που εκδηλώθηκε την περασμένη βδομάδα στην πόλη μας , κατέστρεψε δύο παλιά σπίτια και απείλησε επίσης δυο από τα ελάχιστα σπουδαία παραδοσιακά σπίτια της Νάουσας, που ακόμη διατηρούνται, το μύλο του Ματθαίου και το σπίτι του Μούγγρη.

Καλό θα ήταν αυτό το δυσάρεστο γεγονός να αποτελούσε και αφορμή για όλους μας, αρμόδιους και μη, να θυμηθούμε λίγο τα όμορφα παραδοσιακά σπίτια της Νάουσας, που σιγά- σιγά εξαφανίζονται. Τα περισσότερα γκρεμίζονται για να γίνουν «σύγχρονες» πολυκατοικίες, άλλα παραμένουν εγκαταλειμμένα και παραμελημένα και αργοπεθαίνουν.
Μπορούμε να διακρίνουμε τα παλιά σπίτια της Νάουσας σε διάφορες κατηγόριες, ανάλογα με την ηλικία και με τον τρόπο κατασκευής τους :
Έτσι π.χ. έχουμε τα παραδοσιακά σπίτια που ακολουθούν το γνωστό «Μακεδονικό» ρυθμό. Παρόμοια θα συναντήσουμε στη Βέροια, την Κοζάνη, την Έδεσσα και γενικά σ’ όλο τον χώρο της ΚΔ και Δ. Μακεδονίας. Έχουν κτιστεί στις αρχές του αιώνα μας από ντόπιους και Ηπειρώτες μαστόρους. Τα υλικά που χρησιμοποιήθηκαν ήταν απλά : πέτρες, πλιθιά και ξύλα. Όλα προέρχονται από τις γύρω περιοχές.
Τα σπίτια αυτά είναι συνήθως διώροφα και έχουν εσωτερική αυλή. Στην αυλή αυτή βρίσκονταν οι αποθήκες και ο στάβλος. Η εξώπορτα είναι κατασκευασμένη από ξύλο ή μέταλλο ώστε να ασφαλίζει καλά το σπίτι.
Στο ισόγειο υπάρχουν μεγάλοι χώροι, κελάρια, αποθήκες, στάβλοι. Στον πρώτο όροφο ήταν το χειμερινό με χαμηλοτάβανα δωμάτια. Εκεί περνούσαν οι Ναουσαίοι τον χειμώνα τους γύρω από το τζάκι, καθισμένοι σε μιντέρια και πίνοντας το κόκκινο τοπικό κρασί.
Ο δεύτερος όροφος περιλαμβάνει τα δροσερά καλοκαιρινά δωμάτια. Πολλές φορές προεξέχει (σαχνισί) ώστε να δέχεται όσο γίνεται περισσότερο τις ακτίνες του ήλιου.
Μια άλλη κατηγορία παραδοσιακών σπιτιών είναι αυτά, που την απλή πρόσοψή τους έχουν καλυμμένη με διακοσμητικά τούβλα. Οι πόρτες τους είναι θολωτές μεταλλικές ή ξύλινες.
Στην Τρίτη κατηγορία ανήκουν τα σπίτια με νεοκλασικά χαρακτηριστικά. Συνήθως είναι νεώτερα από τα προηγούμενα και κατασκευασμένα από πέτρα. Στην πρόσοψη τους έχουν ανάγλυφα διακοσμητικά και στο εσωτερικό τους μεγάλα δωμάτια, εσωτερική σκάλα κ.λ.π.
Τα περισσότερα παραδοσιακά σπίτια της Νάουσας έχουν συνδεθεί με την ιστορία της πόλης μας. Σε πολλά από αυτά έζησαν σπουδαίοι ήρωες της επανάστασης του 1822, του Μακεδονικού αγώνα κ.λ.π. Μερικά μάλιστα είχαν πολεμίστρες και κάγκελα στα παράθυρα, για να προστατεύονται από επιδρομές του Τούρκου κατακτητή.
Είναι κρίμα λοιπόν αυτά τα όμορφα και ιστορικά σπίτια να αφήνονται απροστάτευτα. Είναι κρίμα να γκρεμίζονται και στη θέση τους να ξεφυτρώνουν άχαρες οικοδομές.
Βέβαια δεν είναι δυνατόν οι ένοικοι των σπιτιών αυτών να αναλάβουν τα υπέρογκα έξοδα συντήρησης. Δεν είναι δυνατόν επίσης να εμποδίσει κανείς τους ανθρώπους αυτούς να αποκτήσουν ένα πιο «άνετο» και σύγχρονο σπίτι. Έχουν κάθε δικαίωμα να το κάνουν. Το καλύτερο θα ήταν η πολιτεία και ο Δήμος σε συνεργασία με τους ιδιοκτήτες να αναλαμβάνουν τη διατήρηση και συντήρηση - αξιοποίηση των παραδοσιακών σπιτιών. Φυσικά χρειάζονται χρήματα και δεν αρκεί ο χαρακτηρισμός ενός σπιτιού σαν «διατηρητέου». Διότι και στην πόλη μας ορισμένα σπίτια χαρακτηρίστηκαν «διατηρητέα» αλλά δεν έτυχαν καμίας συντήρησης και προστασίας.
Το ευχάριστο είναι ότι τελευταία στη Νάουσα ορισμένοι ιδιώτες, σύλλογοι και ο Δήμος κατάλαβαν την αξία των παραδοσιακών σπιτιών και κατάφεραν να συντηρήσουν ή να ανακατασκευάσουν ορισμένα από αυτά. Η οικία Μπουτάρη, όπου στεγάζεται το Μουσείο Οίνου και Αμπέλου, η οικία Οικονομίδη, όπου στεγάζεται το Λαογραφικό Μουσείο, η οικία Μούγγρη, που με πολλές θυσίες ο Σύλλογος Αριστοτέλης προσπαθεί να διασώσει, το εργοστάσιο Λόγγου – Τουρπάλη, όπου στεγάζεται το Πανεπιστήμιο, ο μύλος του Μάκη, τα σπίτια που στεγάζονται ο Σύλλογος των Βλάχων και το Λύκειο Ελληνίδων και ακόμη μερικά παραδοσιακά σπίτια είναι μερικά δείγματα της παλιάς Νάουσας. Ελπίζουμε ότι οι σχετικές εργασίες που γίνονται στο εργοστάσιο της Βέτλανς να τελειώσουν γρήγορα και τα όμορφα αυτά κτίρια θα αξιοποιηθούν προς όφελος όλων των Ναουσαίων.

Νερό: πηγή ζωής

Γράφαμε στο προηγούμενο σημείωμά μας για τη μεγάλη σημασία των δασών, με την ευκαιρία της παγκόσμιας ημέρας του δάσους (21 Μαρτίου). Την επόμενη μέρα γιορτάσαμε ακόμη μια πολύ σημαντική ημέρα, την «παγκόσμια ημέρα του νερού». Είναι δυο παγκόσμιες ημέρες που πάνε μαζί, όπως μαζί πάνε και το δάσος με το νερό. Δεν μπορεί να υπάρξει δάσος χωρίς νερό, όπως επίσης δεν μπορεί να υπάρξει καθαρό νερό χωρίς το δάσος. Τα δένδρα με τις ρίζες τους απορροφούν το νερό της βροχής και έτσι εμπλουτίζουν τις υπόγειες υδατοδεξαμενές, οι οποίες με τη σειρά τους τροφοδοτούν τις πηγές.

Το νερό λοιπόν δικαιολογημένα θεωρείται ως η «πηγή της ζωής». Διότι χωρίς αυτό δεν μπορεί να επιβιώσει κανένας οργανισμός πάνω στον πλανήτη μας. Μπορεί να υπάρχουν φυτά ή ζώα ή μερικά μικρόβια, τα οποία αντέχουν στην ξηρασία, όμως χωρίς καθόλου νερό δεν αντέχει τίποτε. Τα μόρια του νερού έχουν τέτοιες μικρές διαστάσεις, ώστε να μπορούν να διαπεράσουν όλες τις κυτταρικές μεμβράνες και έτσι να φέρουν σε όλα τα σημεία των οργανισμών διαλυμένες τροφές. Το νερό αποτελεί το βασικό συστατικό του αίματος. Επίσης το νερό μαζί με το διοξείδιο του άνθρακα αποτελούν τις πρώτες ύλες για τη φωτοσύνθεση.
Στις θάλασσες, τις λίμνες και τα ποτάμια ζουν οι περισσότεροι οργανισμοί (φυτά – ζώα κ.λ.π.). Πολλοί πιστεύουν ότι από τη θάλασσα θα τραφεί μελλοντικά ο κόσμος, όχι μόνο από τα ψάρια, αλλά και από τα φύκια και τα άλλα υδρόβια φυτά. Γενικά οι θάλασσες και οι υγρότοποι της ξηράς αποτελούν οικοσυστήματα μεγάλης οικολογικής σημασίας. Σ’ αυτούς θα συναντήσουμε μια τεράστια ποικιλία οργανισμών, όπως μικρόβια και μύκητες μέχρι εκατοντάδες είδη πουλιών, θηλαστικών, αμφίβιων, ερπετών, εντόμων κ.λ.π. Τα πολλά υδρόβια και υδρόφιλα φυτά δημιουργούν ιδανικές συνθήκες, όχι μόνο για τη διαβίωση των οργανισμών, αλλά βοηθούν επίσης στη δημιουργία μικροκλίματος, το οποίο επηρεάζει και τη ζωή των κατοίκων των γύρω περιοχών.
Εκτός από τη σπουδαιότητα για την επιβίωση των οργανισμών, το νερό βοηθά και έμμεσα τον άνθρωπο. Μην ξεχνάμε ότι με τη δύναμη του νερού λειτουργούσαν από την αρχαιότητα πολλοί νερόμυλοι και άλλες βιοτεχνίες. Σήμερα λειτουργούν πολλά εργοστάσια, παραγωγής ηλεκτρικού ρεύματος. Κάθε μέρα χιλιάδες πλοία κυκλοφορούν στις θάλασσες και τα ποτάμια μεταφέροντας επιβάτες και εμπορεύματα. Ακόμη το νερό της θάλασσας διαμορφώνει το παγκόσμιο κλίμα, βοηθώντας στην κατανομή της θερμότητας και τη δημιουργία των ανέμων πάνω στη γη.
Το νερό αποτελεί αγαπητό θέμα έμπνευσης για όλους τους λογοτέχνες, τους ποιητές, καλλιτέχνες κ.λ.π. Ο μεγάλος μας νομπελίστας ποιητής Οδυσσέας Ελύτης ήταν ο ποιητής του Αιγαίου. Επίσης πολλά τραγούδια, παραμύθια, παροιμίες μιλούν για το νερό και τη μεγάλη αξία του.
Δυστυχώς όμως το νερό παρ’ όλό που καλύπτει το μεγαλύτερο τμήμα της γήινης επιφάνειας, εντούτοις ελάχιστο μπορεί να χρησιμοποιηθεί από τον άνθρωπο για πόση, πολύ λιγότερο από το 1%. Και όσο περνούν τα χρόνια οι διαθέσιμες ποσότητες πόσιμου νερού μειώνονται. Αιτίες είναι οι διάφορες ανθρώπινες δραστηριότητες. Πρώτα η ρύπανση του νερού των θαλασσών, των λιμνών και των ποταμών από φυτοφάρμακα, λύματα εργοστασίων, αποχετεύσεις πόλεων, ναυάγια κ.λ.π. Ακόμη και στην περιοχή μας έχουμε έντονο το πρόβλημα της υδατικής ρύπανσης. Το περίφημο κανάλι 66 έχει τα πρωτεία στη μόλυνση. Επίσης τα φυτοφάρμακα καθημερινά ταξιδεύουν ανενόχλητα στην ατμόσφαιρα, στο έδαφος και στα νερά μας.
Κάθε χρόνο όλο και περισσότεροι άνθρωποι πεθαίνουν από σοβαρές ασθένειες που οφείλονται στο μολυσμένο νερό. Ασφαλώς το μεγαλύτερο πρόβλημα υπάρχει στις χώρες της Αφρικής, όπου οι συνθήκες είναι τραγικές, όπου η ξηρασία στερεί τους ανθρώπους το πολύτιμο νερό μαζί φυσικά με την τροφή τους.
Πολλοί πιστεύουν ότι ο επόμενος παγκόσμιος πόλεμος θα γίνει για το νερό. Δεν ξέρουμε αν θα γίνει τέτοιος παγκόσμιος πόλεμος, όμως ήδη πολλά γειτονικά κράτη έχουν μεταξύ τους σοβαρά προβλήματα διαχείρισης των υδάτινων αποθεμάτων ποταμών, λιμνών ή ακόμη και θαλασσών.
Περπατώντας αυτή την εποχή στις όχθες του δικού μας ποταμού, της Αράπιτσας, απολαμβάνοντας την ομορφιά, τη δροσιά και το πεντακάθαρο γάργαρο νερό, σίγουρα καταλαβαίνουμε και συνειδητοποιούμε τη μεγάλη αξία του.
Ας προσέξουμε λοιπόν, ας συμπεριφερθούμε σωστά στο φυσικό μας περιβάλλον, πριν πούμε το νερό νεράκι.