Ο ερχομός της άνοιξης

Μ

εθαύριο γιορτάζουμε την Εαρινή ισημερία και μαζί μ’ αυτή τον ερχομό της άνοιξης. Ας ελπίσουμε ότι οι χειμωνιάτικες μέρες της βδομάδας που τελειώνει θα είναι και οι τελευταίες και από Δευτέρα θα απολαύσουμε την πραγματική άνοιξη στο πανέμορφο τοπίο, που ήδη έχουν ζωγραφίσει τα ανθισμένα δέντρα του κάμπου μας και τα αγριολούλουδα του

βουνού μας.

Μαζί με τον ερχομό της άνοιξης τις μέρες αυτές γιορτάζουμε πολλές ακόμη «Παγκόσμιες ημέρες». Έτσι την περασμένη Τρίτη ήταν η Ημέρα του Καταναλωτή, αύριο γιορτάζουμε την Ημέρα της Γης, την ημέρα της Αστρολογίας και του Νεανικού θεάτρου, ακόμη και την ημέρα «Αποχής από το κρέας». Τη Δευτέρα γιορτάζουμε τις ημέρες της Δασοπονίας, της Ποίησης και την ημέρα κατά του Ρατσισμού, την Τρίτη την ημέρα για το Νερό, την Τετάρτη την ημέρα της Μετεωρολογίας  κ.λ.π.

Γιατί άραγε τόσες πολλές γιορτές τη βδομάδα αυτή; Ίσως γιατί ο ερχομός της άνοιξης πρέπει να μας προβληματίζει και να μας οδηγεί σε σκέψεις και πρακτικές που σέβονται το περιβάλλον και τον άνθρωπο.

Οι επιστήμες της Μετεωρολογίας και της Αστρολογίας είναι επιστήμες που έχουν άμεση σχέση με το φυσικό μας περιβάλλον, που  επηρεάζεται σε μεγάλο βαθμό από τον άνθρωπο. Οι αλλαγές του καιρού και γενικά του κλίματος των τελευταίων χρόνων, το φαινόμενο του θερμοκηπίου κ.λ.π. είναι αποτέλεσμα των ανθρώπινων παρεμβάσεων. Είχαμε την τύχη πέρσι για μια ακόμη φορά να ακούσουμε τον αγαπητό μας φίλο και σπουδαίο επιστήμονα κ. Θ. Καρακώστα να μας αναλύει τις κλιματικές μεταβολές στον πλανήτη μας και ιδιαίτερα στην περιοχή μας. Επίσης ο αγαπητός συνάδελφος Χ. Τομπουλίδης κάθε μήνα μας ταξιδεύει στο σύμπαν, που και αυτό τόσο πολύ ταλαιπωρείται από τον άνθρωπο.  

Η Ημέρα του καταναλωτή είναι μια μέρα που μας θυμίζει ότι ο σωστός καταναλωτής είναι και «πράσινος καταναλωτής», διότι αποφεύγει τα τρόφιμα που περιέχουν επικίνδυνα χημικά πρόσθετα, αποφεύγει τις περιττές συσκευασίες, κάνει ανακύκλωση κ.λ.π. Μάλιστα η μέρα του καταναλωτή μπορεί να συνδυαστεί με την ημέρα αποχής από το κρέας, διότι η υπερβολική κατανάλωση κρέατος μπορεί να δημιουργεί σοβαρά προβλήματα υγείας.

Έχουμε και τις καθαρά «οικολογικές ημέρες», όπως την ημέρα της Γης, την ημέρα της Δασοπονίας και του Νερού. Με τον ερχομό της άνοιξης παρατηρούμε γύρω μας τις ομορφιές της φύσης, τα πανέμορφα δάση μας, τις πηγές, τα ποτάμια, τις λίμνες και τις θάλασσες. Όλα αυτά μας προσφέρουν τα απαραίτητα αγαθά για τη ζωή μας, είναι η ίδια η ζωή. Γιαυτό πρέπει να τα προστατέψουμε από τη ρύπανση, από τις πυρκαγιές, από κάθε επέμβαση. Δεν μπορεί να υπάρξει ζωή χωρίς το καθαρό νερό, δεν μπορεί να υπάρξει ζωή χωρίς οξυγόνο, δεν μπορεί να υπάρξει καθαρό νερό και οξυγόνο χωρίς το δάσος.

Όμως μαζί με την προστασία του φυσικού μας περιβάλλοντος, ο άνθρωπος πρέπει να δείχνει την ίδια ευαισθησία προς τον συνάνθρωπό του. Σήμερα στον πλανήτη μας ζουν πάνω από 6 δισεκατομμύρια άνθρωποι, Όλοι είναι διαφορετικοί και παράλληλα όλοι έχουν τις δικές τους ξεχωριστές ικανότητες και δεξιότητες. Ο καθένας έχει τη δικιά του προσωπικότητα. Δεν είναι δυνατόν σήμερα, στον 21^ο αιώνα, να ξεχωρίζουμε τους ανθρώπους ανάλογα με το φύλο ή την φυλή, το χρώμα του δέρματος ή την καταγωγή τους, τη μόρφωση ή την κοινωνική τάξη τους. Σήμερα που στη χώρα μας καθημερινά ζούμε το δράμα των χιλιάδων προσφύγων,  δεν μπορούμε να τρέφουμε αισθήματα μίσους κατά των συνανθρώπων μας.

Η ποίηση, το Θέατρο και γενικά οι καλές τέχνες ανεβάζουν το πολιτιστικό επίπεδο των ανθρώπων και  ο πολιτισμένος άνθρωπος διαθέτει ευαισθησίες απέναντι στο περιβάλλον και τον συνάνθρωπό του.

ΚΑΛΗ ΑΝΟΙΞΗ 

Και ο Αϊνστάιν ήταν πρόσφυγας...

«Ένας πρόσφυγας φέρνει κάτι περισσότερο από το σάκο του στην καινούργια του πατρίδα»

Π

ριν 22 χρόνια, στις 23 Απριλίου του 1994,  δημοσιεύσαμε στη στήλη μας ένα άρθρο με τίτλο «Και ο Αϊνστάιν ήταν πρόσφυγας», με αφορμή ένα φυλλάδιο που κυκλοφόρησε τότε από την Ύπατη Αρμοστεία του Ο.Η.Ε. για τους πρόσφυγες. Ήταν η εποχή που οι εμφύλιοι πόλεμοι στα κράτη της πρώην Σοβιετικής Ένωσης (Γεωργία, Αρμενία κ.λ.π.), ο πόλεμος στη Γιουγκοσλαβία, αλλά και τα οικονομικά προβλήματα που αντιμετώπιζαν χώρες των Βαλκανίων οδήγησαν πολλούς

ανθρώπους στην προσφυγιά και τη μετανάστευση.

Μπορεί να πέρασαν λοιπόν 22 χρόνια, όμως και σήμερα το άρθρο αυτό εξακολουθεί να είναι επίκαιρο με τα εκατομμύρια ανθρώπων που καθημερινά παίρνουν το δρόμο της προσφυγιάς, φεύγοντας από την πατρίδα τους, εγκαταλείποντας τα σπίτια και τα υπάρχοντά τους, με την ελπίδα να βρουν κάπου μια γωνιά για να ζήσουν με την οικογένειά τους ειρηνικά.

Η προσφυγιά και η μετανάστευση δεν είναι καινούργια φαινόμενα. Εμφανίστηκαν από τη στιγμή που υπήρξε ο άνθρωπος πάνω στη γη και αναζητούσε καλύτερη ζωή. Πρόσφυγες είχαμε και έχουμε σε φτωχές χώρες κυρίως της Αφρικής εξαιτίας των κλιματικών αλλαγών. Η ξηρασία που επικρατεί σε πολλά κράτη αναγκάζει τους ανθρώπους να φύγουν για να αναζητήσουν ένα πιο έφορο έδαφος, όπου θα μπορούν να καλλιεργήσουν και να παράγουν τα απαραίτητα προϊόντα για την τροφή τους. Οπωσδήποτε οι επεμβάσεις του ανθρώπου στο περιβάλλον, που οδήγησαν στην κλιματική αλλαγή με το φαινόμενο του θερμοκηπίου κ.λ.π., αύξησαν τους «οικολογικούς» πρόσφυγες.

Πρόσφυγες είχαμε και έχουμε από τότε που ανακαλύφθηκε ο πόλεμος, το μίσος και η αλληλοεξόντωση μεταξύ των λαών. Από τότε που οι ισχυροί της γης προσπαθούν με τη βία να επιβάλλουν τις ιδέες τους, τη θρησκεία και κυρίως τα οικονομικά συμφέροντα. Οι επεμβάσεις των ισχυρών της γης σε φτωχά κράτη με διάφορα προσχήματα έφεραν το χάος, το θάνατο και την προσφυγιά. Και σήμερα τα εκατομμύρια πρόσφυγες και μετανάστες, που προσπαθούν με κάθε τρόπο να περάσουν στην Ευρώπη μακριά από τον πόλεμο, είναι θύματα των επεμβάσεων αυτών. Όμως κανενός δυνατού δεν ιδρώνει το αυτί, ούτε στους πνιγμούς των μικρών παιδιών στο Αιγαίο, ούτε στις κακουχίες και την ταλαιπωρία αυτών των ανθρώπων. Όλοι γνωρίζουν ότι η μόνη λύση στο πρόβλημα είναι η επικράτηση της ειρήνης στα κράτη της Μέσης Ανατολής, όμως κανένας δεν κάνει τίποτε γιαυτό, αντίθετα κλείνουν τις πόρτες τους στους ταλαίπωρους ανθρώπους, καταπατώντας όλους τους διεθνείς νόμους και τις διακηρύξεις του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών και της Ενωμένης Ευρώπης.

Σήμερα στον κόσμο έχουμε περισσότερους από 20 εκατομμύρια πρόσφυγες. Οι περισσότεροι από αυτούς, το 90%, βρίσκονται στην Αφρική, την Ασία και την Ευρώπη. Πολλοί λίγοι είναι στην Αμερική και την Αυστραλία.

Ασφαλώς κανένας δεν φεύγει από τον τόπο του χωρίς λόγο. Όπως έγραφε ο Ευριπίδης : «Δεν υπάρχει πιο μεγάλος πόνος στον κόσμο από την απώλεια της πάτριας γης».

Οι έλληνες αισθάνονται συμπόνια και αγάπη προς τους πρόσφυγες, διότι έζησαν από τα αρχαία χρόνια το μαρτύριο της προσφυγιάς. Οι χαμένες πατρίδες της Βόρειας Κύπρου, της ανατολικής Ρωμυλίας, του Πόντου, της Μικρασίας, της Β. Ηπείρου  ήταν κάποτε κοιτίδες του ελληνισμού, όπου άνθιζε ο πολιτισμός και η οικονομία.

Οι πρόσφυγες δεν είναι παιδιά κατώτερου Θεού, είναι όλοι άνθρωποι σαν εμάς με αξίες, ικανότητες, οράματα και όνειρα. Σπουδαίοι άνθρωποι των γραμμάτων και των τεχνών ήταν πρόσφυγες. Ο Αϊνστάιν, ο Φρόιντ, ο Νουρέγιεφ, ο Β. Ουγκό ήταν πρόσφυγες. Μπορούμε λοιπόν να κλείσουμε τις πόρτες στον Αϊνστάιν, στον Ουγκό, στον Φρόιντ και στον Νουρέγιεφ; Μπορούμε να κλείσουμε τις πόρτες στα μικρά παιδιά που μας κοιτάζουν με τα καθαρά ορθάνοιχτα μάτια τους εκλιπαρώντας μια σταγόνα αγάπης και μια αχτίδα ειρήνης; 

Μην ξεχνάμε ότι  ανά πάσα  στιγμή μπορεί ο καθένας μας να καταλήξει στην καρότσα ενός φορτηγού ή πάνω σε μια βάρκα μόνο με τα ρούχα που φοράει.  Ένας πρόσφυγας…

Ήρθαν οι Αποκριές

Ή

ρθαν λοιπόν και φέτος οι Αποκριές. Μια από τις σπουδαιότερες γιορτές της Ορθοδοξίας, την οποία ο λαός μας  συνοδεύει και συνδέει  με πολλές παραδόσεις, ήθη και έθιμα με

ρίζες που χάνονται στα βάθη των αιώνων. Επίσης οι Αποκριές είναι γιορτή στενά δεμένη με τον ερχομό της άνοιξης, όπως φαίνεται και από τα έθιμά μας.

Στη Νάουσα έχουμε τα δικά μας αποκριάτικα έθιμα, τις δικές μας μακραίωνες παραδόσεις, με σπουδαιότερο το δρώμενο της Μπούλας. Ίσως πολλοί αναγνώστες προτιμούν  τις Μπούλες και τους Γεννίτσαρους. Κατά τη γνώμη μας αυτό δεν έχει μεγάλη σημασία. Η σπουδαιότητα του εθίμου μας έγκειται στη μακροχρόνια διάρκειά του και τη σύνδεσή του με την ιστορία της περιοχής μας, την παράδοση, τη φύση ακόμη και την οικονομία μας. Είναι κρίμα ένα τόσο σπουδαίο έθιμο να γίνεται αντικείμενο «διαμάχης» σχετικής με το όνομα ή την καταγωγή του. Η παράδοση είναι παράδοση και πρέπει να την τηρούμε ευλαβικά, διότι τελικά μόνο οι ιστορικές μνήμες και η διατήρηση των εθίμων και των παραδόσεών μας μπορούν να διαφυλάξουν τη συνέχιση του ελληνικού έθνους.

Ας βγούμε λοιπόν στους δρόμους να γιορτάσουμε την Αποκριά. έτσι όπως τη γνωρίζουμε εμείς, μαζί με τις μπούλες και τα άλλα παραδοσιακά μας συγκροτήματα, τη σάτιρα και το ξινόμαυρο, το τσίπουρο και τα ναουσαίικα φαγιά. Είναι παρήγορο το ότι κάθε χρόνο όλο και περισσότερα παιδιά συμμετέχουν στους πολιτιστικούς συλλόγους, αγαπούν και συντηρούν την ιστορία και τις παραδόσεις του τόπου μας. Θα πρέπει η πολιτεία, ο Δήμος και οι πολίτες να τιμούν και να ενισχύουν όλους αυτούς τους ανθρώπους, που στις δύσκολες εποχές που ζούμε, καταφέρνουν όχι μόνο να συντηρούν αλλά και να αναπτύσσουν τις δραστηριότητες των συλλόγων που ηγούνται. Η Νάουσα έχει δείξει έμπρακτα την αγάπη της στον πολιτισμό και την παράδοση. Είναι ελάχιστες οι πόλεις στο μέγεθος της Νάουσας, που διατηρούν τόσους πολλούς δραστήριους πολιτιστικούς συλλόγους. Και δεν είναι μόνο οι σύλλογοι που ασχολούνται με την παράδοση, είναι και οι θεατρικές ομάδες, που τακτικά ανεβάζουν αξιόλογες παραστάσεις, είναι τα ωδεία και άλλοι σύλλογοι που ασχολούνται με τη μουσική, οι σύλλογοι που ασχολούνται με την ιστορία, την παιδεία, τον αθλητισμό  κ.λ.π.

Έτσι η πόλη μας, με τη μεγάλη πολιτιστική υποδομή και ιστορία δεν έχει ανάγκη να μιμηθεί τις μέρες αυτές καμία άλλη ελληνική ή ξένη πόλη για να γιορτάσει τις Αποκριές και το καρναβάλι. Δεν μας ενδιαφέρουν τα ξενόφερτα καρναβάλια και χοροί, εμείς  γιορτάζουμε με τις δικές μας παραδόσεις, τα έθιμά μας, που είναι στενά δεμένα με την ιστορία και τη φύση του τόπου μας.

Βότανα του βερμίου : 87. Οξιά

Π

ερπατώντας το μονοπάτι της Υπαπαντής και σε πολλές ακόμη διαδρομές στο βουνό μας, δεξιά και αριστερά μας στέκονται αγέρωχες και μεγαλοπρεπείς οι λυγερόκορμες οξιές. Η οξιά είναι ένα από τα πιο όμορφα δέντρα που συναντούμε σε μεγάλες εκτάσεις στο βουνό μας και προσφέρει όχι μόνο το ξύλο της, το οποίο θεωρείται από τα καλύτερα καυσόξυλα, αλλά

κυρίως τη σκιά και τη δροσιά στον περιπατητή του δάσους.

Φέρει το επιστημονικό όνομα Φηγός η Δασική ή Ευρωπαϊκή (Fagus sylvatica) και ανήκει στη μεγάλη οικογένεια των Φηγίδων (Fagaceae). Στη χώρα μας εκτός από την Ευρωπαϊκή συναντούμε επίσης την Οξιά την Ανατολική (Fagus orientalis) και την Οξιά την Ασιατική ή μοισιακή (Fagus moesiaca), λόγω της προέλευσής της.

Είναι φυλλοβόλο δέντρο που το συναντούμε σε πολλά Ελληνικά βουνά, κυρίως Βορειότερα της Στερεάς Ελλάδας, σε υψόμετρο μεγαλύτερο των 800 μέτρων. Το ύψος του μπορεί να φθάσει τα 35 μέτρα. Έχει κορμό ίσιο με φλοιό στην αρχή λευκό και κατόπιν γκριζωπό. Τα κλαδιά της βγαίνουν συμμετρικά. Τα φύλλα του έχουν μήκος περίπου 5 – 10 εκατοστά, είναι αυγοειδή με πριονωτό περίγραμμα, σκουροπράσινα και γυαλιστερά στο επάνω μέρος, πιο ανοιχτόχρωμα και χνουδωτά στο κάτω. Το φθινόπωρο παίρνουν κοκκινωπό ή γαλαζωπό χρώμα. Διακρίνονται από τις έντονες νευρώσεις τους.  Τα αρσενικά άνθη της έχουν καστανωπό χρώμα και βγαίνουν σε ταξιανθία κεφάλιο με 10 – 16 στήμονες. Τα θηλυκά άνθη βγαίνουν στις μασχάλες των φύλλων και καλύπτονται από τετραπλό καφετί κάλυμμα. Ανθίζει την άνοιξη. Ο καρπός της είναι καρύδι μήκους περίπου 2 εκατοστά, με αγκαθωτό κάλυμμα και ωριμάζει στις αρχές του φθινοπώρου.. 

Η οξιά χρησιμοποιείται κυρίως για το ξύλο της, το οποίο δεν είναι μόνο καλό καύσιμο, αλλά μπορεί να χρησιμοποιηθεί στην επιπλοποιία για της κατασκευή λεπτών επίπλων. Επίσης λόγω της σκληρότητας του χρησιμοποιείται για την κατασκευή δοκαριών στην οικοδομική, ακόμη στην χαρτοποιία (ξυλοπολτός). Η φλούδα του κορμού της οξιάς χρησιμοποιείται στη βυρσοδεψία ενώ οι καρποί της  αποτελούν θρεπτική τροφή για τα ζώα του δάσους. Από αυτούς βγαίνει και ένα είδος λαδιού, που χρησιμοποιείται στη σαπωνοποιία. 

Βότανα του Βερμίου: 86. Πυξάρι

Ασφαλώς όλοι γνωρίζουμε το πυξάρι, το θάμνο που στολίζει το δασάκι του Αγίου Νικολάου. Το γνωρίζουμε ακόμη από τα στεφάνια που στεφανώνουμε τους ήρωες. Με πυξάρια διακοσμούμε το επιτάφιο και φτιάχνουμε όμορφα παρτέρια στους κήπους και τα πάρκα. Αυτό το ιδιαίτερα ανθεκτικό φυτό, γνωστό από την αρχαιότητα μπορεί να έχει και θεραπευτικές ιδιότητες.
Το πυξάρι φέρει την επιστημονική ονομασία Πυξός ο αειθαλής (Buxus sempervirens) και ανήκει στην οικογένεια των Βουξίδων (Buxaceae). Είναι γνωστό και σαν τσιμσήρι, ζελενιά, βάγια κ.λ.π.. Είναι αειθαλής πολυετής θάμνος με ύψος περίπου 1 – 2 μ. (σπάνια μέχρι 8μ). Θα τον συναντήσουμε σε σκιερές περιοχές των βουνών μέχρι 2.200μ υψόμετρο, συνήθως μέσα σε δάση. Περισσότερο συναντάται σε ασβεστολιθικά και πυριγενή εδάφη στην ηπειρωτική Ελλάδα και συνήθως βορειότερα της Στερεάς Ελλάδας. Επίσης φυτρώνει σε περιοχές της Ευρώπης, της Ασίας και της Αφρικής γύρω από τη Μεσόγειο.
Το πυξάρι έχει βλαστό γυαλιστερό γκριζωπό και πολλά κλαδιά απ’ όπου βγαίνουν σύνθετα φύλλα, τα οποία αποτελούνται από μικρότερα σκουροπράσινα αβγοειδή γυαλιστερά φυλλαράκια μήκους 1 – 4 εκ. . Είναι φυτό μόνοικο, με αρσενικά και θηλυκά μικρά άνθη, που βγαίνουν μαζί και έχουν κιτρινωπό χρώμα. Ανθίζει στο τέλος της άνοιξης. Οι καρποί του είναι μικρές κάψες (1 εκ), που αποτελούνται από 3 τμήματα. Θεωρείται από τα πιο ανθεκτικά φυτά στη λειψυδρία, στο κρύο και στη ζέστη
Το πυξάρι περιέχει τη χημική ουσία μπουξίνη, η οποία μαζί με άλλα συστατικά (τανίνες κ.λ.π.) δίνει στο φυτό φαρμακευτικές ιδιότητες. Χρησιμοποιούνται κυρίως τα φύλλα και η φλούδα του για ρευματισμούς, σαν καθαρκτικό, διουρητικό, για δερματοπάθειες κ.λ.π. Όμως χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή, διότι σε μεγάλες δόσεις μπορεί να είναι τοξικό.
Το πυξάρι είναι γνωστό από την αρχαιότητα. Αναφέρεται σε συγγράμματα του Θεόφραστου και του Θεόκριτου. Ήταν γνωστό κυρίως για την ανθεκτικότητα του ξύλου του. Σήμερα το ξύλο του χρησιμοποιείται για την κατασκευή λεπτών αντικειμένων, έργων τέχνης, για μουσικά όργανα κ.λ.π. Ίσως μάλιστα από αυτό πήρε το όνομά της η πυξίδα (κουτί χρυσαφικών) των αρχαίων. Επίσης χρησιμοποιείται σαν καλλωπιστικό φυτό για φράκτες και για να στολίζει παρτέρια και πάρκα.

Βότανα του Βερμίου: 85. Βρωμούσα

Σ

ε παλαιότερο σημείωμά μας αναφερθήκαμε σε ένα από τα σημαντικότερα βότανα του βουνού μας, το οποίο έχει και πολλές θεραπευτικές ιδιότητες, τον Σαμπούκο. Σήμερα θα ασχοληθούμε με ένα ακόμη φυτό, που μοιάζει αρκετά με τον Σαμπούκο, εξ άλλου ανήκει στο

ίδιο γένος, όμως όχι μόνο δεν έχει τις ίδιες θεραπευτικές ιδιότητες, αλλά αντίθετα μυρίζει άσχημα και μπορεί να είναι επικίνδυνο στη βρώση. Πρόκειται για τον Σαμπούκο τον έβουλο, γνωστό περισσότερο σαν βρωμούσα ή βούζια ή βουζιά ή φρουσκλιά, χαμοσαμπούκος κ.λ.π.

Το επιστημονικό όνομα λοιπόν της βρωμούσας είναι Σαμπούκος, ο έβουλος (Sambucus ebulus) και ανήκει στην οικογένεια των Καπριφολιίδων (Caprifoliaceae). Ο γνωστός θεραπευτικός Σαμπούκος είναι ο Σαμπούκος ο μέλανας (Sampucus nigra). Τα δυο φυτά μπορεί να μοιάζουν αρκετά, όμως διαφέρουν πρώτα στο ύψος, ο Σαμπούκος είναι δένδρο που μπορεί να φθάσει σε ύψος τα 10μ., ενώ η βρωμούσα είναι θάμνος με ύψος το πολύ 2μ. Επίσης ο κορμός του Σαμπούκου είναι ξυλώδης, ενώ της Βρωμούσας πιο τρυφερός. Επίσης τα άνθη του Σαμπούκου έχουν πιο λευκό χρώμα με κίτρινους στήμονες, μυρίζουν όμορφα, ενώ της Βρωμούσας, έχουν μαύρους στήμονες και  όπως το λέει και η ονομασία, μυρίζουν πολύ άσχημα.

Η Βρωμούσα φυτρώνει πολύ εύκολα σε χωράφια, στις άκρες των δρόμων, στις πλαγιές του βουνού και γενικά δεν έχει ιδιαίτερη δυσκολία στην επιβίωσή της. Γιαυτό και εξαπλώνεται πολύ εύκολα σε μεγάλες εκτάσεις. Έχει μεγάλο ριζικό σύστημα, από το οποίο βγαίνουν οι πράσινοι βλαστοί του. Τα φύλλα του είναι σύνθετα μήκους περίπου 30 εκ. και αποτελούνται από 9 – 13 μικρότερα φυλλαράκια, με πριονωτή περιφέρεια σε σχήμα φτερού. Τα άνθη του βγαίνουν πολλά μαζί σε ταξιανθία κόρυμβο, αποτελούνται από 5 μυτερά πέταλα και ανάμεσά τους βγαίνουν οι κόκκινοι – μαύροι ανθήρες. Ανθίζει το καλοκαίρι. Ο καρπός είναι μαύρη ράγα με διάμετρο περίπου 5 χιλιοστά. Και οι καρποί βγαίνουν σαν μπουκετάκια στη θέση των ανθέων. 

Η Βρωμούσα είναι γνωστή από την αρχαιότητα. ίσως είναι η Χαμαιάκτη του Διοσκουρίδη. Οι παλαιότεροι την χρησιμοποιούσαν σαν καθαρκτικό ή για την καταπολέμηση σκουληκιών του εντέρου κ.λ.π. Σήμερα δεν χρησιμοποιείται, διότι είναι τοξική και μπορεί να αποβεί επικίνδυνη για την υγεία μας. Μπορούμε όμως να χρησιμοποιήσουμε τους ώριμους καρπούς της για τη βαφή υφασμάτων.

Βότανα του Βερμίου: 84. Σκίλλα

Π

ολλές φορές γράψαμε για τα παράξενα, έως αστεία ονόματα που φέρουν μερικά βότανα, μάλιστα τα περισσότερα από αυτά μοιάζουν με ονόματα ζώων. Η σημερινή μας Σκίλλα ασφαλώς δεν έχει καμιά σχέση με τα σκυλιά, εξ άλλου γράφεται και με διαφορετική ορθογραφία. Όμως είναι ένα πανέμορφο μικρό ζουμπουλάκι, που σε λίγες βδομάδες, στην αρχή της

άνοιξης, θα το δούμε να ξεπροβάλει κάτω από τα πλατάνια του Αι Νικόλα και στις πλαγιές του Βερμίου, ακόμη και μέσα από το παγωμένο χιόνι.

Η Σκίλλα μας λοιπόν είναι ένα αγριολούλουδο, που φέρει το επιστημονικό όνομα Σκίλλα η δίφυλλη (Scilla bifolia), ανήκει στην οικογένεια των Λιλιίδων (Liliaceae) και στη χώρα μας εμφανίζεται σε διάφορα είδη, όπως π.χ. η Σκίλλα η φθινοπωρινή (Scilla autumnalis), η Σκίλλα η μεσσηνιακή (Scilla messeniaca) κ.λ.π. Σε ορισμένα βιβλία με το όνομα Σκίλλα αναφέρονται και φυτά του γένους Ουργινέα, όπως π.χ. η Σκίλλα η θαλασσινή ή παράλιος (Urginea maritime), η οποία είναι γνωστή και σαν σκυλοκρέμμυδο και είναι αρκετά πιο ψηλή από τη δικιά μας. 

Η Σκίλλα μοιάζει με μικρό γαλαζωπό ζουμπουλάκι, γιαυτό και ο Θεόφραστος την αναφέρει σαν «υάκινθο». Είναι πολυετές φυτό και η ρίζα του είναι ένας μικρός άσπρος βολβός που μοιάζει με κρεμμυδάκι. Το ύψος του δύσκολα ξεπερνάει τα 10 εκατοστά. Ο  βλαστός του είναι λεπτός σε χρώμα κοκκινωπό και από αυτόν βγαίνουν συνήθως δύο γραμμοειδή φύλλα - παράρριζα μήκους περίπου 10 εκατοστά και πλάτος 1 εκ. (στη Μεσσηνιακή Σκίλλα βγαίνουν 4 - 6 λίγο πιο φαρδιά φύλλα). Ανάμεσά τους ξεπροβάλλει το άνθος σε ταξιανθία βότρυ, που  αποτελείται από μικρά μωβ ή μπλε ανθάκια 1,5 εκατοστών με 6 σέπαλα (περιγώνιο). Ανθίζει στις αρχές της άνοιξης. Θα τη βρούμε στα δάση της ηπειρωτικής Ελλάδας, συνήθως σε υγρά και σκιερά μέρη.

Για τη δικιά μας Σκίλλα δεν γνωρίζουμε κάποιες ξεχωριστές ιδιότητες. Αντίθετα πολλές φαρμακευτικές ιδιότητες έχει το σκυλοκρέμμυδο, που, όπως γράψαμε παραπάνω, μπορεί να φθάσει σε ύψος το 1,5 μέτρο και κάνει ένα αρκετά μακρύ άνθος, το οποίο αποτελείται από πολλά μικρότερα άσπρα ανθάκια. Χρησιμοποιούνταν σαν φάρμακο τόσο από τους Αρχαίους Αιγυπτίους, όσο και τους Έλληνες. Το περιγράφει μάλιστα και ο Διοσκουρίδης. Κυρίως ο βολβός του φυτού έχει πολύτιμες χημικές ουσίες, όπως ειδικά γλυκοζίδια, τανίνες, φυτικά έλαια κ.λ.π. και έχει ιδιότητες καρδιοτονωτικές. Επίσης χρησιμοποιείται σαν διουρητικό και αποχρεμπτικό. Όμως και σ’ αυτό το φυτό χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή, διότι η μεγάλες ποσότητες μπορεί να είναι επιβλαβείς στον οργανισμό και ορισμένα είδη είναι δηλητηριώδη. Γιαυτό, όπως γράφουμε τακτικά, ποτέ δεν χρησιμοποιούμε βότανα, εάν δεν τα γνωρίζουμε καλά και δεν συμβουλευτούμε κάποιον ειδικό γιατρό.

Η όμορφη, μικρή μας Σκίλλα χρησιμοποιείται και σαν καλλωπιστικό φυτό τόσο σε γλάστρες, όσο και σε παρτέρια.