Βότανα του Βερμίου: 79. Γκορτσιά

Σ

το αφιέρωμά μας στα βότανα του Βερμίου, σήμερα σειρά έχει ένα ακόμη παρεξηγημένο δέντρο, που το συναντούμε σε πολλά ξέφωτα του βουνού μας, όπως και σε όλα τα βουνά της πατρίδας μας, την γκορτσιά. Μπορεί ίσως να την προσπερνάμε απαρατήρητα, όμως ίσως δεν γνωρίζουμε την ιστορία της και τις πολλές θεραπευτικές της ιδιότητες. Με την ευκαιρία πρέπει να

διευκρινίσουμε για μια ακόμη φορά, ότι με τη λέξη «βότανα» εννοούμε όλα τα φυτά και όχι μόνο αυτά που έχουν φαρμακευτικές ιδιότητες.

Η γκορτσιά λοιπόν είναι ένα μικρό δένδρο με ύψος που μπορεί να φθάσει τα 6 μέτρα. Είναι μια αγριοαχλαδιά, γνωστή με το επιστημονικό όνομα Πύρος η αμυγδαλόφυλλη (Pyrus amygdaliformis), διότι τα φύλλα της μοιάζουν λίγο με της αμυγδαλιάς. Έτσι την ξεχωρίζουμε από την Πύρο την κοινή (Pyrus communis), η οποία έχει στρογγυλωπά φύλλα, παρόμοια με της ήμερης αχλαδιάς. Την γκορτσιά μας θα τη συναντήσουμε και με πολλά ακόμη ονόματα, όπως γκοριτσιά, αμπουρτζιά, αγριαπιδιά, αγκαθιά κ.λ.π. Μαζί με άλλα παρόμοια είδη και ασφαλώς την ήμερη αχλαδιά ανήκει στην οικογένεια Ροδίδες (Rosaceae), στην οποία ανήκει επίσης η μηλιά και άλλα οπωροφόρα δένδρα.

Η γκορτσιά είναι φυλλοβόλο δέντρο με αγκαθωτό, λείο και γκρίζο κορμό. Τα φύλλα της είναι στενόμακρα, σκουροπράσινα και λεία στο επάνω μέρος τους και πιο ανοιχτόχρωμα  και στην αρχή χνουδωτά στο κάτω και με μήκος περίπου 4 – 5 εκατοστά. Τα άνθη της βγαίνουν σαν μπουκετάκια σε ταξιανθία σκιαδιόμορφο κόρυμβο. Αποτελούνται από πέντε άσπρα πέταλα. Ανθίζει την άνοιξη (Απρίλιος – Μάιος). Ο καρπός της είναι μικρός και σφαιρικός, με διάμετρο περίπου 2 – 3 εκατοστά, πράσινος και στυφός όταν είναι άγουρος. Όταν ωριμάζει παίρνει το καστανοκίτρινο χρώμα και είναι πιο γλυκός. Φυτρώνει συνήθως σε υψόμετρο μέχρι 1500 μέτρων.

Όπως γνωρίζουν πολλοί γεωργοί και οπωροκαλλιεργητές, η γκορτσιά μπορεί να εμβολιαστεί και να μας δώσει μια ήμερη αχλαδιά, αρκετά ανθεκτική στις ασθένειες. Ήδη στο βουνό μας πολλοί μερακλήδες έχουν εμβολιάσει αρκετές γκορτσιές και έτσι ο περιπατητής μπορεί το καλοκαίρι να απολαύσει τους χυμώδεις καρπούς τους.

Η γκορτσιά χάρη στα πολλά οξέα και άλλες χημικές ουσίες που περιέχει δεν αποτελεί μόνο θρεπτική τροφή για τα ζώα, αλλά οι καρποί της έχουν και φαρμακευτικές ιδιότητες, είναι αιμοστατικοί και βοηθούν στη θεραπεία παθήσεων του πεπτικού και του αναπνευστικού συστήματα. Φυσικά όπως τονίζουμε σε κάθε σημείωμά μας, πριν χρησιμοποιήσουμε κάποιο βότανο, ακόμη και τη γκορτσιά, σαν φάρμακο πρέπει να ρωτήσουμε κάποιον ειδικό.

Η γκορτσιά και τα άλλα είδη της αχλαδιάς είναι γνωστά από την αρχαιότητα. Ίσως είναι η όγχνη του Ομήρου ή η άπιος του Θεόφραστου. 

Βότανα του Βερμίου: 78. Εχίνοψ

Σ

ήμερα θα ασχοληθούμε με έναν αχινό, που ξέφυγε από τη θάλασσα και ήρθε και στρογγυλοκάθισε στο Βέρμιό μας. Πρόκειται για τον Εχίνο τον ακανθότατο, τον αχινό της στεριάς, ένα αγκάθι, το οποίο όταν το παρατηρήσουμε προσεκτικά θα δούμε τις πανέμορφες

λεπτομέρειές του.

Το επιστημονικό όνομα του αχινού μας είναι λοιπόν Εχίνοψ (ή Εχίνωψ), ο ακανθότατος (Echinops spinosissimus) και ασφαλώς πήρε το όνομά του από την όψη του που μοιάζει με αχινό. Είναι ένα αγριόχορτο, που θα το συναντήσουμε όχι μόνο στο βουνό μας, αλλά και σε πολλές ακόμη ηπειρωτικές και νησιώτικες περιοχές της χώρας μας καθώς και στη Ν. Ευρώπη και την Ασία. Ζει κυρίως σε εδάφη ξηρά και πετρώδη, συνήθως στα πρανή των δρόμων, γιαυτό ονομάζεται και ξεράγκαθο. Ανήκει στη μεγάλη οικογένεια των Σύνθετων (Compositae).

Είναι ένα πολυετές φυτό με χαρακτηριστικά σφαιρικά αγκαθωτά άνθη, ταξιανθία κεφάλιο (καφαλάγκαθο), σε διάμετρο περίπου 5 εκατοστά, τα οποία αποτελούνται από μικρότερα ανθίδια σε χρώμα γαλαζωπό, μοβ ή λευκό. Γύρω τους προβάλουν αγκαθωτά βράκτια. Ο βλαστός είναι λεπτός, λείος και λευκός και από αυτόν βγαίνουν τα σχετικά μεγάλα αγκαθωτά καταπράσινα, γυαλιστερά  φύλλα σε σχήμα φτερού. Ο καρπός του είναι αχαίνιο. Το ύψος του μπορεί να ξεπεράσει τα 80 εκατοστά. Ανθίζει το καλοκαίρι, όμως  ολόκληρα τα φυτά με τα άνθη, τα φύλλα και το βλαστό, διατηρούνται για πολλούς μήνες και μάλιστα μπορεί να χρησιμοποιηθούν σαν αμάραντα διακοσμητικά. Γενικά τα αγκαθωτά φυτά, όπως ο Εχίνοψ, αντέχουν περισσότερο, διότι τα αγκάθια τους προστατεύουν από τα ζώα και τους άλλους εχθρούς τους.

Την εποχή αυτή, που ήδη τα περισσότερα βότανα του βουνού μας έχουν ξεραθεί, μπορούμε να τα μαζέψουμε και να κάνουμε ένα στεφάνι, μια ανθοδέσμη ή ακόμη μια ωραία αμάραντη σύνθεση, που θα στολίζει για πολλούς μήνες μια γωνιά του σπιτιού μας.   

Βότανα του Βερμίου: 77. Κράταιγος

Τ

ην εποχή αυτή, το φθινόπωρο, το βουνό μας, τα δάση μας και γενικά η ελληνική φύση είναι πανέμορφη. Δεν είναι μόνο τα υπέροχα χρώματα των φύλλων, δεν είναι μόνο τα αγριολούλουδα (π.χ. κυκλάμινα) και τα μανιτάρια, αλλά και οι καρποί πολλών θάμνων και

δένδρων, που δημιουργούν αυτή την καταπληκτική εικόνα. Ανάμεσα στους θάμνους ξεχωρίζει ο Κράταιγος με τους κατακόκκινους μικροσκοπικούς και θαυματουργούς καρπούς του.

Κράταιγος (Crataegus) είναι το επιστημονικό όνομα γένους φυτών, που ανήκει στη μεγάλη οικογένεια των Ροδίδων (Rosaceae) και εμφανίζεται στη χώρα μας με πολλά είδη, όπως ο Κράταιγος ο μονόγυνος (Crataegus monogyna) η θαμνομουρτζιά, που είναι πολύ συνηθισμένος στο βουνό μας, ο Κράταιγος ο ανατολικός (Crataegus orientalis) ή δασοτρικουκιά, ο Κράταιγος του Χελδράιχ (Crataegus heldreichii) ή βουνοτρικουκιά, ο Κράταιγος ο αζαρόλος (Crataegus azarolus)  ή κουδουμηλιά, ο Crataegus schraderana ή ελληνική μουρτζιά. Παγκόσμια υπάρχουν πάνω από 1000 είδη.

Είναι θάμνος ή μικρό φυλλοβόλο δένδρο σε ύψος περίπου 3 – 4 μέτρα, με λείο γκριζωπό κορμό, που βγάζει μεγάλα αγκάθια και φύλλα ανοιχτοπράσινα, σύνθετα με 3 – 6 λοβούς. Τα άνθη του βγαίνουν πολλά μαζί σε μπουκέτα και είναι μικρά με πέντε άσπρα πέταλα. Ανθίζει τον Απρίλιο με Ιούνιο. Οι καρποί του είναι μικρές κόκκινες σφαιρικές ή μακρουλές δρύπες σε μέγεθος  περίπου 1 – 2 εκατοστά, περιέχουν 2 – 3 σπόρους και ωριμάζουν το φθινόπωρο.  Θα τον συναντήσουμε κοντά σε ρυάκια, στις παρυφές των δασών  ή στους φράχτες, σε αργιλικά, ασβεστολιθικά και πυριγενή πετρώματα ακόμη και σε μεγάλα υψόμετρα.  

Ο Κράταιγος είναι ένα από τα σημαντικότερα φαρμακευτικά βότανα, γνωστός για τις πολύτιμες ιδιότητές του από τον Μεσαίωνα. Θεωρείται το «βότανο της καρδιάς», χάρη στις πολλές χημικές ουσίες που περιέχει, όπως φλαβονοειδή, τανίνες, κουμαρίνες, βιταμίνη C, σαπωνίνες και άλλα φυσικά χρώματα. Χρησιμοποιούνται τα άνθη, τα φύλλα και οι καρποί σε διάφορα παρασκευάσματα, τα οποία βοηθούν στη ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης, στη θεραπεία της αρτηριοσκλήρωσης, της στηθάγχης και γενικά για την καλή λειτουργία της καρδιάς και του κυκλοφοριακού. Είναι άριστο αντιοξειδωτικό, χρησιμοποιείται για παθήσεις του ουροποιητικού (πέτρες στα νεφρά κ.λ.π.) και βοηθάει στην πέψη, θεραπεύει τη διάρροια,  βελτιώνει τη μνήμη και μας απαλλάσσει από αϋπνίες. Όπως όλα τα βότανα έτσι και ο Κράταιγος πριν τον χρησιμοποιήσουμε, πρέπει πρώτα να ρωτήσουμε κάποιον ειδικό γιατρό.

Τέλος ο θάμνος χρησιμοποιείται επίσης για τους φράχτες των κτημάτων, διότι τα μεγάλα αγκάθια του δεν επιτρέπουν την είσοδο σε τετράποδους και δίποδους απροσκάλεστους επισκέπτες.

Βότανα του Βερμίου: 76. Γαύρος

Ο

 Γαύρος είναι ένα  από τα χαρακτηριστικά δέντρα του βουνού μας, που θα τον συναντήσουμε τόσο στις πλαγιές, όπως π.χ. στο δασάκι του Αγίου Νικολάου, όσο και σε μεγαλύτερα

υψόμετρα. 

Είναι γνωστός με το επιστημονικό όνομα Κάρπινος (Carpinus), ανήκει στην οικογένεια των Κορυλίδων (Corylaceae) ή στην οικογένεια Βετουλίδες (Betulaceae) και συναντάται στην Ευρώπη και στη ΝΔ Ασία σε περισσότερα από 20 είδη. Στο βουνό μας και γενικά στην Ελλάδα εμφανίζεται με δύο κυρίως είδη, τον Γαύρο τον μπετουλοειδή ή αγριοτσουκνίδα (Carpinus betulus), ο οποίος είναι δένδρο και τον Γαύρο τον Ανατολικό ή σκυλόγαυρο (Carpinus orientalis), που είναι θάμνος.

To δέντρο φθάνει σε ύψος τα 25 μέτρα. Είναι φυλλοβόλο και ευδοκιμεί σε γόνιμα εδάφη και σε υψόμετρο 200 – 1000 μέτρα μαζί με άλλα φυλλοβόλα δέντρα. Αντέχει στον παγετό και στους ισχυρούς ανέμους. Ο φλοιός του κορμού του είναι στην αρχή γκριζωπός και όσο μεγαλώνει σκουραίνει, σκληραίνει και σχηματίζει ρωγμές. Τα κλαδιά του είναι καφετί και γυαλιστερά, τα φύλλα του έχουν έντονο πράσινο χρώμα στο επάνω και πιο ανοιχτό στο κάτω μέρος, μυτερά, σε σχήμα αυγοειδές, με πριονωτή περιφέρεια και με έντονες νευρώσεις με μήκος μέχρι 10 εκατοστά. Είναι φυτό μόνοικο, δηλαδή βγάζει ξεχωριστά αρσενικά και θηλυκά άνθη. Τα  άνθη του είναι κρεμαστοί ίουλοι. Τα αρσενικά άνθη έχουν κιτρινοπράσινο χρώμα και βρίσκονται στις μασχάλες τριχωτών βράκτιων, που μοιάζουν με μικρά μακρουλά φυλλαράκια.. Τα θηλυκά έχουν πράσινο χρώμα. Ανθίζει τον άνοιξη (Απρίλιος – Μάιος). Ο καρπός του έχει το σχήμα μικρού καρυδιού, στην αρχή πράσινος και κατόπιν καστανός και βρίσκεται στη βάση τριπλού βράκτιου, όπου θα δούμε τους σπόρους του.     

Ο Γαύρος χρησιμοποιείται κυρίως για το ξύλο του. Είτε σαν καύσιμο, είτε για την κατασκευή γεωργικών εργαλείων, πασάλων, μπαστουνιών κ.λ.π., γιατί είναι πολύ σκληρό και ελαστικό. Επίσης τα φύλλα του αποτελούν πολύ καλή τροφή για τα ζώα. 

Μανιτάρια

Γ

ιορτή της απελευθέρωσης της πόλης μας μεθαύριο και πολλοί Ναουσαίοι συνηθίζουν να τη συνδυάζουν με μια εξόρμηση στην φύση μας, που φόρεσε την πανέμορφη φθινοπωρινή φορεσιά της. Μάλιστα αρκετοί ταξιδεύουν μέχρι τον υγρότοπο των Πρεσπών για να

απολαύσουν όχι μόνο το μοναδικό φυσικό τοπίο, αλλά και το γριβάδι και τα άλλα ψάρια της λίμνης και παράλληλα να προμηθευτούν τα φασόλια της χρονιάς. Όσοι μένουν στη Νάουσα εκδράμουν στα βουνά και στα λιβάδια μας για να μαζέψουν τις φθινοπωρινές λιχουδιές, τα κάστανα και τα μανιτάρια. Φέτος ο καιρός ευνόησε και η παραγωγή των μανιταριών ήταν ιδιαίτερα πλούσια.

Τα μανιτάρια δεν είναι φυτά, ούτε ασφαλώς ζώα, ανήκουν σε ένα ξεχωριστό βασίλειο, τους Μύκητες, μαζί με τις μαγιές και άλλους μικροσκοπικούς οργανισμούς, ορισμένοι από τους οποίους προκαλούν ασθένειες, όπως οι γνωστές μας μυκητιάσεις κ.λ.π. Υπάρχουν πολλά είδη μανιταριών, τα οποία ταξινομούνται σε διάφορα γένη και οικογένειες. Πολλά από αυτά είναι εδώδιμα και αποτελούν μια υγιεινή τροφή για τον άνθρωπο και τα ζώα, πλούσια σε πρωτεΐνες και ιχνοστοιχεία, όμως υπάρχουν και αρκετά, τα οποία είναι τοξικά και μπορούν να μας οδηγήσουν ακόμη και στο θάνατο.

Τα επικίνδυνα μανιτάρια που φυτρώνουν στη χώρα μας ανήκουν κυρίως στο γένος Αμανίτης (Amanita). Τέτοια είναι η Amanita muscaria με όμορφο κόκκινο με άσπρες βούλες καπέλο, η Amanita pantherina με όμορφο καφέ καπέλο με άσπρες νιφάδες, η Amanita verna, ένα μικρό άσπρο μανιτάρι με μακρύ στύλο, η Amanita phalloides, με κίτρινο καπέλο και μυρουδιά τριαντάφυλλου.  Δηλητηριώδη μανιτάρια έχουμε και στο  γένος Boletus, όπως ο Βωλίτης o σατανάς, ένας βωλίτης με άσπρο καπέλο και κίτρινο στύλο, τον οποίο, όταν τον κόψουμε, εμφανίζει  στο εσωτερικό του μπλε χρώμα. Αυτά συνήθως περιέχουν τοξικές ουσίες όπως αματοξίνες, φαλλοτοξίνες, μουσκαρίνες κ.λ.π. Οι δηλητηρίαση από τα μανιτάρια εκδηλώνεται με δυνατούς πόνους στην κοιλιά, γαστρορραγία και εάν δεν οδηγηθεί ο άρρωστος γρήγορα στο νοσοκομείο, κινδυνεύει να χάσει και τη ζωή του. Κάθε χρόνο πολλοί συνάνθρωποί μας δηλητηριάζονται από μανιτάρια. Επίσης πολλά μανιτάρια περιέχουν παραισθησιογόνες ουσίες, οι οποίες χρησιμοποιούνται και σαν ναρκωτικά.

Τα εδώδιμα μανιτάρια ανήκουν συνήθως στο γένος Αγαρικό  (Agaricus), όπου ανήκουν τα άσπρα μανιτάρια που πωλούνται στα σούπερ μάρκετ (Αgaricus bisporus), τα «προβατίσια» (Αgaricus campestris), που μαζεύουμε στο βουνό μας, το Agaricus arvensis κ.λ.π..  Εδώδιμα από το γένος Boletus  είναι ο Boletus reticulates (βασιλικό), το Boletus edulis, τα γνωστά μας βασιλομάνταρα, το Boletus pinophilus, με το βαρύ καφεκόκκινο καπέλο, το Boletus aureus με το μεγάλο καφέ καπέλο. Πολύ συνηθισμένο μανιτάρι στα μέρη μας είναι η Macrolepiota procera, το γνωστό μας ζαρκαδίσιο. Ξεχωριστή λιχουδιά είναι η Μορχέλα (Morchella) με το παράξενο καστανόμαυρο καπέλο της. Στους εδώδιμους Αμανίτες ανήκει ο Αμανίτης ο καισαρικός (Amanita caesarea), γνωστός με το όνομα «τα αυγά του καίσαρα», γιατί μοιάζει με πορτοκαλί αυγό μέσα σε άσπρη θήκη. Στους κορμούς των δένδρων συναντούμε τους πλευρώτους  με τη μορφή κυματιστών φύλλων (Pleyrotus ostreatus), τα οποία επίσης καλλιεργούνται και τα βρίσκουμε να πωλούνται στην αγορά. Υπάρχουν και υπόγεια μανιτάρια, όπως οι τρούφες (Tuber), οι οποίες είναι σπάνιες και πανάκριβες. Για την ανακάλυψή τους χρησιμοποιούνται ακόμη και σκυλιά. Μάλιστα τα τελευταία χρόνια άρχισε και η καλλιέργειά τους, η οποία είναι πολύ προσοδοφόρα.

Τα περισσότερα μανιτάρια θα τα βρούμε σε δάση καστανιάς, βελανιδιάς ή οξιάς.

Νόστιμα τα μανιτάρια λοιπόν, όμως αν δεν τα γνωρίζουμε, καλύτερα να μην τα πλησιάζουμε, γιατί υπάρχει κίνδυνος…

Ημέρα των πουλιών

Τ

ην περασμένη Κυριακή, 4 Οκτωβρίου, γιορτάσαμε την Παγκόσμια Ημέρα των Ζώων. Από τη στήλη μας πολλές φορές αναφερθήκαμε στη μεγάλη σημασία που έχουν τα ζώα, ήμερα και άγρια, στη διατήρηση της φυσικής ισορροπίας του πλανήτη μας και ιδιαίτερα στην ομαλή

διαβίωση του ανθρώπου. Δυστυχώς ήταν αρκετά τα σημειώματά μας, που αφορούσαν την κακοποίηση των ζώων. Γράψαμε για τα ζώα που αιχμαλωτίζονται σε σπίτια και κλουβιά, μακριά από το φυσικό τους περιβάλλον, για να ικανοποιήσουν το κέφι ή μάλλον τα βίτσια κάποιων φαντασμένων και νεόπλουτων. Πολλές φορές αναφερθήκαμε στο απαράδεκτο φαινόμενο των αδέσποτων σκυλιών και άλλων ζώων και τις ευθύνες της πολιτείας, της τοπικής αυτοδιοίκησης και κάποιων πρόσκαιρων, αλακάρτ, φιλόζωων. Σήμερα όμως θα ασχοληθούμε με κάτι πολύ όμορφο, τα πουλιά.

Την περασμένη Κυριακή σε πολλούς υγρότοπους οργανώθηκαν γιορτές πουλιών, εφόσον αυτή την εποχή κυριολεκτικά οι περιοχές αυτές πλημμυρίζουν από χιλιάδες αποδημητικά πουλιά, τα οποία έρχονται από τον Βορρά για να ξεχειμωνιάσουν και να αναπαραχθούν στην πατρίδα μας.

Η Ελλάδα κατέχει στον παγκόσμιο χάρτη μια ιδανική θέση, στη βόρεια  εύκρατη ζώνη και αποτελεί πέρασμα τόσο για τα πουλιά που φεύγουν από την Αφρική για να περάσουν το καλοκαίρι τους στο δροσερό βορρά, όσο και για τα πουλιά της Βόρειας Ευρώπης, που κατεβαίνουν στο Νότο για να περάσουν ένα πιο ήπιο χειμώνα. Εκτός από το ιδανικό κλίμα και τη γεωγραφική της θέση, η πατρίδα μας διαθέτει μια μεγάλη ποικιλία στη γεωμορφολογία της. Τα 2.000 νησιά, τα πολλά βουνά, λόφοι, χαράδρες, κοιλάδες και πεδιάδες, τα 15.000 χιλιόμετρα δαντελωτές ακρογιαλιές, με τις αμμουδερές παραλίες ή τις βραχώδες ακτές αποτελούν ιδανικές περιοχές για το φώλιασμα και την αναπαραγωγή των πουλιών. Στην Ελλάδα έχουν καταγραφεί περισσότερα από 400 είδη πουλιών.

Τη μεγαλύτερη σημασία απ’ όλα έχουν οι μοναδικοί ελληνικοί υγρότοποι. Τα δέλτα και οι όχθες των ποταμών, οι λίμνες, οι λιμνοθάλασσες, τα έλη και οι ακτές σε συνδυασμό με την πλούσια βλάστηση αποτελούν τα καλύτερα καταφύγια για τα πουλιά. Στη χώρα μας έχουν καταγραφεί 350 υγρότοποι και 113 σημαντικές περιοχές για το φώλιασμα των πουλιών, που αποτελούν το 11% της ελληνικής επικράτειας. Οι μεγαλύτερες λίμνες καλύπτουν έκταση περίπου 60.000 εκταρίων και τα 33 ποτάμια δημιουργούν στα δέλτα τους έκταση 327.000 εκτάρια.

Οι σημαντικότεροι ελληνικοί υγρότοποι, είναι και διεθνούς σημασίας προστατευόμενοι από τη σύμβαση Ραμσάρ. Είναι τα δέλτα των ποταμών Έβρου, Νέστου, Αξιού, Αλιάκμονα, Αχελώου και Ευήνου, οι λιμνοθάλασσες του Πόρτο Λάγος, του Μεσολογγίου και του Κοτυχίου, οι λίμνες Ισμαρίδα, Βιστωνίδα, Κερκίνη, Βόλβη, Κορώνια, Μικρή και Μεγάλη Πρέσπα και ο Αμβρακικός κόλπος.

Εκεί λοιπόν, στους υγρότοπους, στα δάση, στα βράχια κ.λ.π. βρίσκουν καταφύγιο, τα μοναδικά και πανέμορφα πλάσματα της φύσης, τα πουλιά. Στους υγρότοπους συναντούμε υδρόβια και παρυδάτια πουλιά, όπως πάπιες, χήνες, βουτηχτάρια, ερωδιούς, πελεκάνους, κορμοράνους, λαγγόνες, αβοκέτες, χουλιαρομύτες,  γλάρους, γλαρόνια κ.λ.π. Στα δάση θα συναντήσουμε τις πέρδικες, τους φασιανούς, ορτύκια, μπεκάτσες, τσίχλες, αηδόνια κ.λ.π. και στα βράχια τα αρπακτικά, όπως οι αετοί, τα γεράκια, τα όρνια κ.λ.π. Ακόμη και στις κατοικημένες περιοχές συναντούμε τα χελιδόνια, τους πελαργούς, τα κοτσύφια, τα σπουργίτια, τις δεκαοχτούρες, κουκουβάγιες,  κοράκια κ.λ.π. Είναι τόσο μεγάλη η ποικιλία τους, που ίσως θα έπρεπε, μετά το αφιέρωμά μας στα φυτά του Βερμίου, να κάνουμε στη στήλη μας και ένα αφιέρωμα - γνωριμία με τα υπέροχα πουλιά της Ελλάδας.

Δυστυχώς τα τελευταία χρόνια οι πληθυσμοί των πουλιών συνεχώς μειώνονται. Ασφαλώς οι αιτίες έχουν πηγή των άνθρωπο και τις δραστηριότητές του. Η ρύπανση της ατμόσφαιρας, των νερών και του εδάφους λόγω των βιομηχανικών και οικιακών λυμάτων, η αποξήρανση των λιμνών και ελών, η ανάπτυξη των καλλιεργειών, αλλά και ο ανεξέλεγκτος τουρισμός, το παράνομο κυνήγι είναι μερικές από τις αιτίες που δημιουργούν συνθήκες ασφυξίας στους ιπταμένους φίλους μας.

Η επίσκεψη που κάναμε την περασμένη Κυριακή στον υγρότοπο της Κερκίνης μας γέμισε αισιοδοξία γιατί αντικρίσαμε χιλιάδες σπάνια πουλιά να χαίρονται το μοναδικό φυσικό περιβάλλον της τεχνητής λίμνης. Ίσως η οικονομική κρίση και η αποβιομηχάνιση της χώρας μας να βοήθησε σε αυτό.  Ίσως… Σίγουρα όμως μπορεί η οικονομική ανάπτυξη, όταν γίνεται σωστά και με σχέδια που προστατεύουν το φυσικό μας περιβάλλον να βοηθήσει τους υγρότοπους και κάθε περιοχή που φιλοξενεί ζωικούς και φυτικούς οργανισμούς….

Βότανα του Βερμίου: 75. Μελικουκκιά

Π

ερπατώντας κατά μήκος της Αράπιτσας, στις πλαγιές του Βερμίου μας, μέχρι τη Σχολή του Αριστοτέλη, θα συναντήσουμε αγέρωχες και καταπράσινες, φορτωμένες με τους μικρούς,

διακριτικούς καρπούς, τις μελικουκιές.

Πρόκειται για το δένδρο που είναι γνωστό με το επιστημονικό όνομα Κέλτις η Νότια (Celtis australis), η οποία μαζί με άλλα γνωστά δένδρα, όπως η φτελιά, η μουριά κ.λ.π. ανήκει στη μεγάλη οικογένεια των Ουρτικώδων (Urticales - Ulmaceae). Η Μελικουκιά είναι γνωστή και με τα ονόματα μελικοκκιά, κεράδα, κοκκονία, μικροκουκκιά κ.λ.π.. Φυτρώνει από τα αρχαία χρόνια στις Μεσογειακές χώρες, μάλιστα αναφέρεται και από τον μεγάλο Διοσκουρίδη. Ίσως οι καρποί της να είναι οι λωτοί του Θεόφραστου.

 Η Μελικουκιά είναι λοιπόν ένα δένδρο, το ύψος του οποίου μπορεί να φθάσει τα 25μ.. Έχει κορμό με φλοιό λείο σε χρώμα γκριζωπό και άφθονα φύλλα πράσινα στην επάνω επιφάνεια και γκριζοπράσινα - χνουδωτά στην κάτω, μήκους μέχρι 10 εκ, λογχοειδή, μυτερά, με πριονωτή περιφέρεια.  Τα άνθη του είναι πρασινωπά και αποτελούνται από 5 μέρη. Ανθίζει την Άνοιξη (Μάρτιος – Απρίλιος). Οι καρποί του είναι μικροί σφαιρικοί, δρύπες, με διάμετρο περίπου 1 εκ. που όταν ωριμάσουν έχουν καφετί χρώμα και κρέμονται από λεπτό μίσχο μήκος περίπου 3 - 4 εκ.. Οι καρποί ωριμάζουν το Σεπτέμβριο – Οκτώβριο. Ευδοκιμεί σε σχετικά ήπιο κλίμα και σε πετρώδη έως υγρά γόνιμα εδάφη.

Οι καρποί της μελικουκιάς τρώγονται. Είναι αρκετά νόστιμοι, παρόλο που ουσιαστικά είναι μια χοντρή φλούδα, γύρω από ένα μεγάλο κουκούτσι. Επίσης εκτός από τους καρπούς, ο φλοιός του κορμού και τα φύλλα έχουν κάποιες θεραπευτικές ιδιότητες. Χρησιμοποιούνται σαν μαλακτικά και στυπτικά, για αιμορραγίες, την επούλωση τραυμάτων, αλλά και για ενοχλήσεις του πεπτικού, όπως έλκος, δυσεντερία κ.λ.π. Από τα κλαδιά, τα οποία είναι σκληρά και ευλύγιστα κατασκευάζονται μπαστούνια, καλάθια, καρέκλες κ.λ.π.

Τα τελευταία χρόνια η μελικουκιά καλλιεργείται σε φυτώρια και χρησιμοποιείται πολύ σαν διακοσμητικό δένδρο κυρίως στους δρόμους των πόλεων, γιατί είναι φυτό που αντέχει στην ξηρασία και στη μολυσμένη ατμόσφαιρα.