Ο νόμος της ζούγκλας...

Γράφαμε στο προηγούμενο σημείωμά μας για τις μεγάλες καταστροφές που προκάλεσε η πρόσφατη χαλαζόπτωση στις καλλιέργειες της περιοχής μας. Τη μεγάλη ζημιά ασφαλώς θα την πληρώσουν για μια ακόμη φορά οι απλοί, οι φτωχοί αγρότες μας, οι οποίοι αγωνίζονται ολόκληρο το χρόνο κάτω από δύσκολες συνθήκες και μέσα σε λίγα λεπτά βλέπουν αυτό τον κόπο τους να πηγαίνει χαμένος μαζί με τα υπέρογκα έξοδα που κάνανε. Όμως δυστυχώς αυτός είναι ο κανόνας. Πάντα την πληρώνουν οι

μικροί και οι φτωχοί. Αυτό το βλέπουμε καθημερινά να συμβαίνει όχι μόνο στη χώρα μας, όπου τις ζημιές και τα λάθη των μεγάλων και των πλουσίων καλούνται να τα πληρώσουν οι μεσαίοι και οι φτωχοί πολίτες, αλλά και σε πολλές ακόμη χώρες, όπου οι άνθρωποι υποφέρουν όχι μόνο οικονομικά, αλλά καθημερινά ζουν τον εφιάλτη του πολέμου, της πείνας και της αρρώστιας.

Τα δραματικά γεγονότα που παρακολουθούμε, μέσα από τις εφημερίδες και τις τηλεοράσεις μας, να διαδραματίζονται στις χώρες της Μέσης Ανατολής, της Αφρικής, της Λατινικής Αμερικής, ακόμα και στην Ανατολική Ευρώπη είναι επιβεβαίωση του νόμου της ζούγκλας, ο οποίος δυστυχώς εφαρμόζεται διαχρονικά, ακόμη και στην εποχή μας, στην οποία υποτίθεται έχουμε αναπτυχθεί όχι μόνο τεχνολογικά, αλλά και πολιτιστικά και διακηρύττουμε την ανθρωπιά και την αλληλεγγύη ανάμεσα στους λαούς. Τα αθώα μικρά παιδιά που σκοτώνονται στην Παλαιστίνη, οι απλοί πολίτες που χάνουν καθημερινά τη ζωή τους στην Ουκρανία, οι πάμφτωχοι κάτοικοι της Νιγηρίας και άλλων χωρών της Δυτικής Αφρικής, που πεθαίνουν από την καινούργια αρρώστια, οι πολίτες της Συρίας και της Λιβύης που δεν γνωρίζουν γιατί αλληλοσκοτώνονται, όλοι αυτοί υποφέρουν και θυσιάζονται χάρη των μεγάλων της γης, των μεγάλων πολιτικών και οικονομικών συμφερόντων, που εξουσιάζουν τον πλανήτη μας.

Δεν είναι ασφαλώς τυχαίο το ότι οι οικονομικοί και στρατιωτικοί πόλεμοι διεξάγονται σε περιοχές που διαθέτουν μεγάλο ορυκτό πλούτο και σπουδαία γεωστρατηγική θέση. Δεν είναι επίσης παράλογο στα πλούσια αυτά κράτη  ο κόσμος να ζει κάτω από άθλιες συνθήκες και κυρίως να παραμένει αμόρφωτος. Ας πάρουμε για παράδειγμα τα κράτη της Αφρικής. Στην ήπειρο αυτή υπάρχουν τα μεγαλύτερα κοιτάσματα πετρελαίου, χαλκού, διαμαντιών, χρυσού και άλλων πολύτιμων ορυκτών. Επίσης στη «Μαύρη» ήπειρο υπάρχουν τα μεγαλύτερα ποτάμια του πλανήτη, τα οποία θα μπορούσαν να αρδεύσουν τεράστιες εκτάσεις και να θρέψουν εκατομμύρια ανθρώπους. Και όμως αυτοί οι άνθρωποι στον 21^ο αιώνα, εξακολουθούν να πεθαίνουν από την πείνα, τους εμφύλιος πολέμους και τις αρρώστιες (έμπολα, έιτζ κ.λ.π.). Μέχρι πριν περίπου 50 χρόνια η ήπειρος αυτή ήταν μια μεγάλη ευρωπαϊκή αποικία. Οι λαοί ήταν δούλοι των ξένων, οι οποίοι εκμεταλλεύτηκαν στο έπακρο τον πλούτο των χωρών τους. Δυστυχώς όμως δεν πρόλαβαν να χαρούν την ανεξαρτησία τους, διότι αμέσως μετά την απομάκρυνση των εποίκων ξέσπασαν  εμφύλιοι πόλεμοι που οδήγησαν σε πραγματική γενοκτονία και εξαφάνιση με τον πλέον άγριο τρόπο ολόκληρων φυλών. Σε άλλες περιπτώσεις εγκαταστάθηκαν αιμοβόροι δικτάτορες, οι οποίοι και πάλι εξυπηρετούσαν ξένα συμφέροντα. Έτσι οι λαοί της Αφρικής ζουν καθημερινά κάτω από την αγωνία, τον φόβο και την αβεβαιότητα για το αύριο.  Κάτω από τέτοιες συνθήκες φυσικά δεν μπορούν να αναπτυχθούν ούτε οικονομικά, ούτε πολιτιστικά. Η φτώχια και ο αναλφαβητισμός κυριαρχούν, το φυσικό περιβάλλον καταστρέφεται ανελέητα.

Πολλοί κάτοικοι της Αφρικής και της Μέσης Ανατολής, μπροστά στην απελπισία τους, αναγκάζονται να αφήσουν τα σπίτια και τις οικογένειές τους και  να μεταναστεύσουν στην αναπτυγμένη Δύση. Στο «παράνομο» ταξίδι τους γίνονται και πάλι θύματα δουλεμπόρων και πολλοί χάνουν τη ζωή τους είτε από τις κακουχίες και τις αρρώστιες, είτε πνίγονται στη θάλασσα. Όσοι τελικά φθάνουν στον προορισμό τους ξαναγίνονται δούλοι σε ξένα αφεντικά…

Τελικά «όπου φτωχός και η μοίρα του». Τελικά ο αγρότης μας, ο εργάτης και ο άνεργος στις χώρες του Βορρά δεν έχει και μεγάλη διαφορά από τους «μαύρους» της Αφρικής, είναι και αυτός θύμα και δούλος των ισχυρών. Η μόνη διαφορά μας είναι ότι οι λαοί μας είναι σχετικά μορφωμένοι και μπορούμε να διεκδικούμε και να αγωνιζόμαστε ειρηνικά. Πρέπει να είμαστε ευτυχείς στην πατρίδα μας γιατί έχουμε ακόμη μια θαυμάσια νεολαία με μεγάλη μόρφωση. Ας σταθούμε δίπλα στους νέους μας, ας τους δώσουμε τα εφόδια που χρειάζονται, οράματα και ιδανικά, ώστε να απομακρυνθούν από τις σειρήνες της εποχής, που μέσα από τα ΜΜΕ τους προωθούν στην αδράνεια και τις εφήμερες απολαύσεις.  Μόνο με σωστή και μορφωμένη νεολαία μπορούμε να ελπίζουμε σε ένα καλύτερο μέλλον.   

Κι έγινε η βροχή χαλάζι...

Η μεγάλη χαλαζόπτωση, που έπληξε τη Νάουσα πριν μια βδομάδα, με συνέπεια μεγάλες καταστροφές σε καλλιέργειες, δρόμους και άλλες ανθρώπινες κατασκευές, έδειξε για μια ακόμη φορά πόσο μικροί είμαστε μπροστά στις φυσικές δυνάμεις. Μπορεί η επιστήμη και η τεχνολογία να έχουν κάνει μεγάλη πρόοδο, ο άνθρωπος να έχει δημιουργήσει πολλά και να έχει ανακαλύψει ακόμη περισσότερα και όμως η δύναμή του είναι ελάχιστη μπροστά στη δύναμη της φύσης. Νομίζουμε ότι

με τα επιτεύγματά μας έχουμε γίνει κυρίαρχοι του σύμπαντος μέχρι που κάποια φυσική καταστροφή, όπως ένα ηφαίστειο, ένας σεισμός, μια καταιγίδα μας ξαναβάζουν στη θέση μας. Όπως γράψαμε πολλές φορές, είναι εντελώς κουτό να υποστηρίζουμε ότι η φύση με τις καταστροφές αυτές μας εκδικείται για όσα κακά την κάνουμε. Απλά στη φύση υπάρχουν οι φυσικοί κανόνες, οι φυσικές δυνάμεις και οι φυσικοί νόμοι, οι οποίοι διατηρούν την ισορροπία και τη μεγάλη ποικιλία στο κλίμα, στη μορφολογία του εδάφους, στους οργανισμούς. Εάν δεν υπήρχαν οι φυσικές αυτές δυνάμεις, τότε η γη θα παρουσίαζε μια θλιβερή ομοιομορφία και μια πολύ εύθραυστη ισορροπία. Ο άνθρωπος λοιπόν σαν δημιούργημα και μέρος της φύσης είναι υποχρεωμένος να ζει μέσα σ’ αυτή και να προσαρμόζεται σεβόμενος τους κανόνες της.

Επειδή, όπως συμβαίνει συνήθως μετά από μια μεγάλη καταστροφή, όλοι γίνονται ειδικοί και διαδίδονται πολλές ανόητες φήμες, σήμερα θα αφήσουμε για λίγο τη βοτανολογία και θα ασχοληθούμε με τη μετεωρολογία, γράφοντας λίγα πράγματα σχετικά με τη δημιουργία του χαλαζιού.

Το χαλάζι λοιπόν είναι και αυτό ένα από τα ατμοσφαιρικά κατακρημνίσματα, όπως η βροχή, το χιόνι κ.λ.π. Για να δημιουργηθεί χρειάζονται κάποιες ιδιαίτερες συνθήκες. Οι κόκκοι χαλαζιού δημιουργούνται μέσα σε μεγάλα κατακόρυφα σύννεφα, τους σωρειτομελανίες με τον παρακάτω μηχανισμό:

Όλα ξεκινούν από κάποιες σταγόνες νερού, που τυχαίνει να βρίσκονται στα κατώτερα στρώματα του νέφους. Στα σύννεφα αυτά εμφανίζονται πολλά ανοδικά ρεύματα. Έτσι κάποιο από αυτά τα ρεύματα μεταφέρει τη σταγόνα σε ανώτερες ψυχρές περιοχές, όπου παγώνει και μεγαλώνει ο όγκος της. Κατόπιν μπορεί κάποιο άλλο καθοδικό ρεύμα να την φέρει πιο κάτω. Εκεί γύρω της συγκεντρώνονται υδρατμοί, οι οποίοι υγροποιούνται. Έτσι όταν άλλο ρεύμα την ανεβάσει προς τα ανώτερα στρώματα του νέφους, το «παγάκι» γίνεται ακόμη μεγαλύτερο. Αυτές οι κινήσεις μπορούν να συμβούν πολλές φορές με συνέπεια όλο και να μεγαλώνει ο όγκος και το βάρος του. Γιαυτό το χαλάζι αποτελείται από πολλά στρώματα πάγου. Ώσπου κάποια στιγμή το βάρος του δεν του επιτρέπει να ανεβαίνει πλέον προς τα επάνω και με τη βοήθεια νέων ρευμάτων πέφτει στο έδαφος με μορφή χαλαζιού. Πολλές φορές ενώ περνάει από θερμά στρώματα αέρα, μπορεί να λιώσει και έτσι να πέσει στο έδαφος σαν ισχυρή βροχή με μεγάλες σταγόνες.

Συνήθως ο χαλαζόκοκκος έχει διάμετρο 2 – 5 εκατοστά και βάρος 10 – 15 γραμμάρια. Μέχρι σήμερα το μεγαλύτερο χαλάζι είχε βάρος 1520 γραμμάρια και έπεσε στην Ινδία. Η δύναμη του χαλαζιού οφείλεται στο βάρος του και στο μεγάλο ύψος απ’ όπου πέφτει, περίπου 3000 μέτρα.

Οι περιοχές που υποφέρουν από χαλαζοπτώσεις είναι αυτές που βρίσκονται κοντά σε έντονο ανάγλυφο, όπου επικρατούν τα ανοδικά ρεύματα.

Πώς μπορεί λοιπόν να προστατευτούμε από το χαλάζι; Μια πρώτη συμβουλή είναι να καλλιεργούμε φυτά, των οποίων η συγκομιδή γίνεται πριν την εποχή των χαλαζοπτώσεων. Δεύτερο να παίρνουμε προστατευτικά μέτρα, όπως ειδικά δίχτυα κ.λ.π..  Τα τελευταία χρόνια έχουν δημιουργηθεί και ειδικά κέντρα παρακολούθησης των χαλαζονεφών. Έτσι όταν επίκειται χαλαζόπτωση, βομβαρδίζονται τα σύννεφά και το χαλάζι μετατρέπεται σε βροχή. Όμως και αυτή η μέθοδος είναι δαπανηρή και πολλές φορές δεν πετυχαίνει.

Το συμπέρασμα είναι ότι δεν μπορούμε να τα βάλουμε με τη φύση. Και δυστυχώς όπως συμβαίνει πάντοτε τελικά την πληρώνουν οι μικροί και φτωχοί αγρότες, οι οποίοι βλέπουν τους κόπους τους και τα έξοδα μιας χρονιάς μέσα σε λίγα λεπτά να πάνε χαμένα. Ας ελπίσουμε η πολιτεία να αποζημιώσει τους πληγέντες παραγωγούς, διότι δεν πρέπει να ξεχνούν όλοι οι αρμόδιοι, ότι η οικονομία της χώρας μας στηρίζεται στην πρωτογενή παραγωγή και πρέπει γεωργοί και κτηνοτρόφοι να στηρίζονται πρώτοι απ’ όλους από το κράτος μας…  

Βότανα του Βερμίου: 55. Περικοκλάδα

Η περικοκλάδα είναι ένα από τα πιο συνηθισμένα αγριόχορτα που φυτρώνει όχι μόνο στο βουνό μας, αλλά και σε ολόκληρη την Ελλάδα. Θα τη συναντήσουμε στους πρόποδες του βουνού, στα λιβάδια, σε εύφορες και άγονες γεωργικές εκτάσεις, στους φράχτες, στις άκρες των δρόμων, ακόμη και να αναρριχάται στους τοίχους των σπιτιών. Μάλιστα είναι ένα από τα επικίνδυνα ζιζάνια, που ταλαιπωρούν τους αγρότες μας. Είναι πολύ ανθεκτική και φυτρώνει σε ολόκληρο τον πλανήτη εκτός

από την πολική ζώνη. Παρ’ όλα αυτά αποτελεί ένα σημαντικό βότανο χάρη στις πολλές φαρμακευτικές ιδιότητές της.

Η περικοκλάδα λοιπόν φέρει το επιστημονικό όνομα Κομβόλβουλος ο αρουραίος (Convolvulus arvensis) και ανήκει στην οικογένεια των Κομβολβουλίδων (Convolvulaceae). Είναι γνωστή με τα ονόματα περιπλοκάδα, περικοκλάδι, χωνάκι κ.λ.π. Χαρακτηρίζεται από τον λεπτό μακρύ βλαστό της, ο οποίος έρπει ή αναρριχάται. Τα φύλλα της έχουν σχήμα αβγοειδές, μακρουλά και μυτερά στην άκρη. Τα άνθη της είναι σχετικά μεγάλα, βγαίνουν από τις μασχάλες και έχουν ενιαία στεφάνη σε σχήμα χωνιού, που αποτελείται από πέντε μέρη με άσπρο ή ρόδινο χρώμα, 5 στήμονες και 5 στύλους. Ο καρπός της είναι κάψα και περιέχει αρκετούς μικρούς σπόρους. Ανθίζει από την άνοιξη μέχρι και το φθινόπωρο. Συχνά συναντούμε σε πιο υγρά μέρη και την «Περικοκλάδα καλυστέγη» των φρακτών, η οποία έχει μεγαλύτερα άσπρα άνθη και φύλλα που μοιάζουν με καρδιές.

Η περικοκλάδα περιέχει σημαντικές χημικές ουσίες, όπως ρητίνες, σαπωνίνες, αλκαλοειδή, κόμμι, σάκχαρα, μέταλλα κ.λ.π. Συνήθως χρησιμοποιούνται για ιατρικούς σκοπούς οι ρίζες και τα φύλλα της. Έχει ιδιότητες αντιπυρετικές, καθαρκτικές, υπακτικές, διουρητικές και χολαγωγές. Επίσης χρησιμοποιείται εξωτερικά για δερματικές παθήσεις. Κάποια είδη περικοκλάδας χρησιμοποιούνται στην αρωματοποιία ή σαν χρωστικές ουσίες.

Χρειάζεται προσοχή στη χρήση της και συμβουλές από ειδικούς, διότι περιέχει και κάποιες επικίνδυνες ουσίες. 

Βότανα Του Βερμίου: 54. Βερμπάσκο

Tο Βερμπάσκο είναι ένα φυτό, πολύ συνηθισμένο στα μέρη μας. Θα το συναντήσουμε κυρίως στα λιβάδια, στις άκρες των χωραφιών και στους πρόποδες του βουνού μας. Μάλιστα συνήθως έχει  μεγάλο μέγεθος και έτσι ξεχωρίζει από μακριά.

Πρόκειται για το φυτό Βερμπάσκο ο θάψος (Verbascum thapsus), το οποίο είναι γνωστό με τα ονόματα φλώμος, φλομόχορτο, γλώσσα, μεσίσανδρος, καλάνθρωπος κ.λ.π. Ανήκει στην οικογένεια των Σκροφουλαριίδων (Scrophulariaceae) και στο ίδιο γένος ανήκουν πάνω από 350 είδη με μερικά από αυτά να είναι ενδημικά της ελληνικής γης. Είναι φυτά μονοετή, διετή ή πολυετή. Χαρακτηριστικό

τους είναι το χνούδι, που στα περισσότερα είδη σκεπάζει τα φύλλα και τον βλαστό. Έχουν στέλεχος συνήθως όρθιο με ύψος που μπορεί να φθάσει και τα 2 μέτρα. Τα φύλλα του είναι μεγάλα και παχιά με αυγοειδές ή λογχοειδές σχήμα και βγαίνουν κατευθείαν από το στέλεχος.  Τα άνθη του είναι κίτρινα με 5 λοβούς,  5 στήμονες και  σχηματίζουν στάχυ.  Ανθίζει συνήθως την άνοιξη και το καλοκαίρι.

Το βερμπάσκο χρησιμοποιείται σαν θεραπευτικό βότανο χάρη στις πολλές χημικές ουσίες που περιέχει, όπως σαπωνίνες, αιθέρια έλαια, οργανικά οξέα, φυτική κόλλα, χρωστικές κ.λ.π. Χρησιμοποιούνται περισσότερο τα φύλλα και τα άνθη του. Τα φύλλα σε εξωτερική χρήση είναι επουλωτικά. Επίσης βοηθούν στην αντιμετώπιση του κρυολογήματος και άλλων παθήσεων του αναπνευστικού (βήχας, κοκίτης, βρογχίτιδα, άσθμα κ.λ.π.). Τα άνθη του χρησιμοποιούνται σαν αποχρεμπτικά, μαλακτικά, αντισπασμωδικά, καταπραϋντικά, παυσίπονα και ηρεμιστικά κατά της αϋπνίας.

Το βερμπάσκο είναι διουρητικό και γενικά έχει ιδιότητες που βοηθούν στην καλή λειτουργία του ουροποιητικού. Επίσης σε εξωτερική χρήση απαλύνει τον πόνο στις αρθρώσεις και βοηθάει  στη θεραπεία δερματικών προβλημάτων, όπως χιονίστρες, καλόγηρους, παρανυχίδες, αιμορροΐδες κ.λ.π. Πολλοί βάζουν άνθη βερμπάσκου μέσα σε ελαιόλαδο, όπως το βάλσαμο, και το χρησιμοποιούν για τη θεραπεία της ωτίτιδας. Όλα  αυτά φυσικά χρειάζονται προσοχή και συμβουλές από ειδικούς.

Το βερμπάσκο χρησιμοποιείται ακόμη και σαν καλλυντικό, σαν βαφή μαλλιών. Ένα υγρό, που παρασκευάζεται με πρώτη ύλη τα άνθη, δίνει στα μαλλιά ένα χρυσόξανθο χρώμα.

Βότανα του Βερμίου: 53. Παλιούρι

Σήμερα θα αναφερθούμε σε ακόμη ένα πολύ παρεξηγημένο φυτό, που το συναντούμε στο βουνό μας, στα λιβάδια και στις άκρες των χωραφιών. Πρόκειται για το παλιούρι, ένα θάμνο που χαρακτηρίζεται από τα πολλά και φοβερά αγκάθια του, γιαυτό και οι αγρότες προσπαθούν να τον εξολοθρέψουν από τα κτήματά τους, εκτός από μερικούς, οι οποίοι τον χρησιμοποιούν σαν προστατευτικό φράχτη

. Μάλιστα σύμφωνα με την παράδοση από παλιούρι ήταν κατασκευασμένο το ακάνθινο στεφάνι που έβαλαν οι Εβραίοι στο Χριστό πριν τον σταυρώσουν.  

Το παλιούρι λοιπόν φέρει το επιστημονικό όνομα Πάλιουρας (Paliurus spina – christi και  Paliurus aculeatus) και είναι γνωστός με τα ονόματα τσαλί, πάλιουρας, παλέουρο κ.λ.π. Είναι ένας φυλλοβόλος θάμνος που ανήκει στην οικογένεια των Ραμνοειδών ή Ραμνωδών (Rhamnaceae). Φυτρώνει σε ολόκληρη την Ελλάδα και γενικά στις Μεσογειακές χώρες, σε περιοχές σχετικά χαμηλού υψομέτρου και ημιορεινές. Αντέχει στην ξηρασία.  Έχει ύψος περίπου 2 – 3 μέτρα. Τα φύλλα του είναι σχετικά μικρά αυγοειδή και στη βάση τους έχουν δυο μυτερά αγκάθια, τα οποία μάλιστα σκαλώνουν σαν αγκίστρια και είναι δύσκολη η αφαίρεσή τους από το δέρμα και τα ρούχα.. Τα άνθη του είναι μικρά κίτρινα και βγαίνουν πολλά μαζί στις μασχάλες των φύλλων την άνοιξη  με αρχές καλοκαιριού. Ο καρπός του έχει σχήμα ημισφαιρίου και περιβάλλεται  από ένα πτερύγιο.

Σαν βότανο χρησιμοποιούνται κυρίως οι καρποί του παλιουριού. Περιέχουν χημικές ουσίες, όπως τανίνες, αλκαλοειδή κ.λ.π. Έχουν ιδιότητες που βοηθούν στην καλή λειτουργία του πεπτικού και του ουροποιητικού συστήματος. Χρησιμοποιούνται για τη δυσκοιλιότητα, τη διάρροια, σαν καθαρκτικό, για τις πέτρες των νεφρών και της ουροδόχου κύστης. Επίσης έχουν ιδιότητες διουρητικές, αντισηπτικές, αντιφλεγμονώδεις, αποχρεμπτικές κ.λ.π. Χρησιμοποιούνται για προβλήματα του αναπνευστικού, όπως βήχας, άσθμα, βρογχίτιδα. Ακόμη βοηθάνε στην υπέρταση και την αρθρίτιδα. Εξωτερικά χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία προβλημάτων του δέρματος, όπως λειχήνες, εκζέματα κ.λ.π. Μερικοί υποστηρίζουν ότι θεραπευτικές ιδιότητες, κυρίως για το ουροποιητικό σύστημα, διαθέτουν και οι ρίζες του θάμνου.

Η στήλη μας δεν δίνει συμβουλές για τον τρόπο χρήσης του παλιουριού και των άλλων βοτάνων, διότι δεν είμαστε οι ειδικοί. Πριν χρησιμοποιήσουμε κάποιο βότανο θα πρέπει πρώτα να ρωτήσουμε το γιατρό ή κάποιον άλλον ειδικό.

Τέλος το παλιούρι θεωρείται ως ένα από τα καλύτερα μελισσουργικά φυτά. Τα άνθη του προσελκύουν τις μέλισσες, οι οποίες παράγουν ένα κιτρινωπό μέλι άριστης ποιότητας.

Βότανα του Βερμίου: 52. Άγριο καρότο

Το αγριοκαρότο είναι ένα ακόμη αγριόχορτο, το οποίο συναντούμε στο βουνό μας, σχεδόν παντού και συχνά δεν το δίνουμε σημασία. Και όμως έχει πολλές και σημαντικές ιδιότητες.

Το επιστημονικό όνομά του  είναι Δαύκος το καρότο (Daucus carota) και μαζί με άλλα παρόμοια και γνωστά φυτά ανήκει στην οικογένεια των Σκιαδιοφόρων (Umbelliferae). Είναι γνωστό και με τα ονόματα δαυκί, σταφυλίνος ή σταφυλίνακας και χαβούτσι. Πρόκειται για  ένα ανθεκτικό

βότανο που ζει δύο χρόνια με σκληρή μακριά ρίζα σαν λεπτό καρότο. Διαθέτει μακρύ βλαστό περίπου 1 μέτρο, από τον οποίο βγαίνουν μεγάλά σύνθετα φύλλα σε σχήμα φτερού. Τα άνθη του είναι συνήθως άσπρα, πολύ μικρά σε μέγεθος και βγαίνουν πολλά μαζί σε ταξιανθία σύνθετου σκιάδιου, στο κέντρο του οποίου έχουν σκούρο καφετί χρώμα. Ανθίζει από το Μάρτιο μέχρι το Νοέμβριο (ανάλογα με το υψόμετρο και το κλίμα). Στο τέλος της άνθησης το σκιάδιο κλείνει προς τα μέσα και σχηματίζει μικρή φωλιά. Τα άνθη διαθέτουν 5 πέταλα, 5 στήμονες και 2 στύλους. Οι καρποί του είναι διπλό αχαίνιο. Φυτρώνει στα λιβάδια, στους αγρούς και στα ανοιχτά μέρη  του βουνού.

Το άγριο καρότο είναι ο πρόγονος του ήμερου καρότου και είναι γνωστό από παλιά, το χρησιμοποιούσαν ο Θεόφραστος, ο Διοσκουρίδης και άλλοι γιατροί της αρχαιότητας.

Διαθέτει πολλές χρήσιμες χημικές και φαρμακευτικές ουσίες, κυρίως βιταμίνες, όπως η προβιταμίνη Α (καροτίνη), η C και η Β, καθώς και πτητικά έλαια, σάκχαρα, μέταλλα κ.λ.π.. Τα φύλλα και οι βλαστοί χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία προβλημάτων του ουροποιητικού (πέτρες νεφρών, κυστίτιδες, προστατίτιδα κ.λ.π.). Η ρίζα του χρησιμοποιείται χλωρή, ξηρή ή ψητή σε μορφή πολτού ή σκόνης και έχει ιδιότητες διουρητικές, επίσης χρησιμοποιείται σαν απολυμαντικό και κατά της αναιμίας, της ουρικής αρθρίτιδας, των ρευματισμών κ.λ.π.. Σε εξωτερική χρήση χρησιμοποιείται σαν επουλωτικό για  εγκαύματα, μαλακτικό, κατά της φαγούρας και τονωτικό. Οι σπόροι του καρότου βρασμένοι χρησιμοποιούνται σαν τονωτικό της όρεξης και γενικά για διαταραχές του πεπτικού (φούσκωμα κ.λ.π.), καθώς και για τη ρύθμιση της εμμηνόρροιας. Όμως δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται στην περίοδο της εγκυμοσύνης. Επίσης πρέπει να προσέχουμε όταν  μαζεύουμε το άγριο καρότο, γιατί μοιάζει λίγο με το δηλητηριώδες κώνειο.

Από τη ρίζα του καρότου παρασκευάζονται χρωστικές ουσίες που χρησιμοποιούνται για τον χρωματισμό τυριών και άλλων τροφίμων. Επίσης από τα μικρά σκούρα άνθη, που βρίσκονται στο κέντρο του σκιάδιου, παρασκευάζονται χρώματα ζωγραφικής.

Βότανα του Βερμίου: 51. Πικραγγουριά

Πολλές φορές γράψαμε στη στήλη μας για διάφορα βότανα, τα οποία έχουν φαρμακευτικές ιδιότητες, όμως παράλληλα περιέχουν και τοξικές ουσίες, που τα καθιστούν επικίνδυνα για την υγεία μας, όταν τα χρησιμοποιούμε χωρίς τις οδηγίες γιατρών, φαρμακοποιών ή άλλων ειδικών. Γιαυτό εξάλλου, επειδή και εμείς δεν είμαστε ειδικοί, στο αφιέρωμά μας στα βότανα του Βερμίου, απλά περιγράφουμε

τα χαρακτηριστικά και τις ιδιότητες των φυτών και δεν δίνουμε συμβουλές σχετικές με τον τρόπο χρήσης τους ως φαρμακευτικών βοτάνων.

Η πικραγγουριά λοιπόν είναι ένα βότανο του βουνού μας, το οποίο έχει πολλές φαρμακευτικές ιδιότητες, όμως συγχρόνως περιέχει δηλητηριώδεις ουσίες, οι οποίες μπορούν να μας οδηγήσουν ακόμη και στον θάνατο, όταν δεν το χρησιμοποιούμε σωστά. Πρόκειται για  φυτό, γνωστό με το επιστημονικό όνομα Εκβάλιο το ελατήριο (Ecballium elaterium). Ανήκει στην οικογένεια των Κολοκυνθίδων (Cucurbitaceae) μαζί με τα αγγούρια, κολοκύθια, καρπούζια κ.λ.π. και είναι γνωστή και με τα ονόματα αγριαγγουριά, γιαϊδουραγγουριά και άλλα. Φυτρώνει συνήθως σε άγονα πετρώδη εδάφη. Μπορεί όμως να τη συναντήσουμε και κοντά σε ποτάμια και γενικά σε υγρές περιοχές, σε σχετικά χαμηλά υψόμετρα. Ευδοκιμεί σε ολόκληρη σχεδόν την Ελλάδα καθώς και σε πολλές άλλες Μεσογειακές χώρες.

Η πικραγγουριά είναι ποώδες φυτό που μπορεί να βλαστάνει για πολλά χρόνια. Έχει χοντρό παχύ βλαστό με μικρά αγκαθάκια που έρπει και μπορεί να ξεπεράσει σε μήκος τα δύο μέτρα. Το ύψος του φθάνει το μισό μέτρο. Από το βλαστό βγαίνουν μεγάλα σκουροπράσινα, καρδιοειδή, οδοντωτά φύλλα, τα οποία έχουν έντονα νεύρα, μακρύ μίσχο  και καλύπτονται από χνούδι. Ανθίζει συνήθως το καλοκαίρι. Βγάζει θηλυκά και αρσενικά άνθη. Τα θηλυκά άνθη του είναι μεγάλα κιτρινοπράσινα με 5 πέταλα και 5 στήμονες, βγαίνουν στις μασχάλες των φύλλων, όπως των κολοκυθιών, ενώ τα αρσενικά σχηματίζουν μικρά τσαμπιά. Ο καρπός του μοιάζει με μικρό χνουδωτό αγγουράκι (3 – 4 εκατοστά) και έχει πιο ανοιχτό πράσινο χρώμα. Χαρακτηριστικό γνώρισμα του ώριμου καρπού είναι όταν τον πατάμε να εκσφενδονίζει τους σπόρους μαζί με ένα βρωμερό πικρό υγρό. Γενικά ολόκληρο το φυτό μυρίζει άσχημα.

Όμως αυτός ο πικρός χυμός διαθέτει πολλές φαρμακευτικές ουσίες (ελατηρίνη κ.λ.π.) και χρησιμοποιείται συμπυκνωμένος και αποξηραμένος σε μορφή ελάσματος στην ιατρική για την παρασκευή καθαρκτικών και άλλων φαρμάκων, όπως αντιφλεγμονώδη, παυσίπονα κ.λ.π.. Επίσης σε πάρα πολύ μικρές δόσεις χρησιμοποιείται για την θεραπεία της ιγμορίτιδας.  Η αποξηραμένη ρίζα σε μορφή πολτού χρησιμοποιείται και σαν κατάπλασμα για δερματικές παθήσεις, κάλους, κατά της  αρθρίτιδας κ.λ.π.

Οι φαρμακευτικές ιδιότητες της πικραγγουριάς είναι γνωστές ήδη από την αρχαιότητα. Την χρησιμοποιούσαν ο  Διοσκουρίδης, ο Ιπποκράτης, ο Γαληνός, ο Θεόφραστος και ο Πλίνιος.  Πάντως χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή, γιατί ο χυμός είναι τοξικός και καλά θα κάνουμε να μην ακούμε διάφορες συμβουλές, διότι μπορεί να κινδυνέψουμε. Δυστυχώς δεν είναι λίγοι αυτοί που την έπαθαν με την πικραγγουριά ακούγοντας και πιστεύοντας κάποιους άσχετους. Μάλιστα στη δεκαετία του ’50 ορισμένοι  διέδωσαν ότι ο δηλητηριώδης χυμός έχει αντικαρκινικές ιδιότητες και έστειλαν στον θάνατο πολλούς απελπισμένους ανθρώπους μια ώρα νωρίτερα.

Σήμερα λοιπόν που γιορτάζουμε το θερινό ηλιοστάσιο, ας απολαύσουμε τις ομορφιές της φύσης και ας κρατηθούμε μακριά  από κομπογιαννίτες και άλλους αλαφροήσκιωτους…