Τρίτη, 27 Μαρτίου 2018

Νότανα του Βερμίου: 102. Άγριο πράσο

Π
ολλά από τα φυτά που συναντούμε σε άγρια μορφή στα δάση, στα βουνά και στα λιβάδια μας ασφαλώς είναι πρόγονοι των ήμερων φυτών, τα οποία καλλιεργούμε σε χωράφια και θερμοκήπια και χρησιμοποιούμε στη διατροφή μας. Έτσι και το αγριόπρασο, που το βρίσκουμε συχνά σε ηλιόλουστα και υγρά μέρη, στα λιβάδια και στις παρυφές των χωραφιών μας, σίγουρα είναι συγγενικό του ήμερου πράσου καθώς και του κρεμμυδιού, εφόσον μάλιστα αναδύει και
τη χαρακτηριστική μυρουδιά.
Η επιστημονική ονομασία του αγριόπρασου είναι Άλλιο το αμπελόπρασο (Allium ampeloprasum)  και μαζί με τα κρεμμύδια, τα σκόρδα, τα λίλια, ασφοδελούς κ.λ.π. ανήκει τη μεγάλη οικογένεια των Λιλιείδων (Liliaceae). Χαρακτηριστικά  είναι τα άνθη του, τα οποία βγαίνουν το καλοκαίρι πολλά μαζί, σαν φούντα, σε ταξιανθία σκιάδιο, με διάμετρο περίπου 8 εκατοστών. Είναι πολλά μικροσκοπικά σε χρώμα μοβ, αποτελούνται από 6 τέπαλα μέσα από τα οποία, ακόμη πριν καλά καλά ανοίξουν, προβάλουν οι έξι στήμονες. Το άνθος βρίσκεται στην άκρη μακριού λείου κούφιου βλαστού ύψους περίπου ενός μέτρου και προβάλει μέσα από μια μεμβράνη. Τα φύλλα του είναι μακριά και λεπτά, οδοντωτά στο ξεκίνημά τους. Η ρίζα του είναι βολβός σε μέγεθος περίπου 5 εκατοστά.
Το αγριόπρασο περιέχει αρκετές χημικές ουσίες, οι οποίες του δίνουν ξεχωριστές φαρμακευτικές ιδιότητες. Περιέχει πολλές βιταμίνες, όπως Α, Β, C, μέταλλα (Κάλιο, Μαγνήσιο, Ψευδάργυρο κ.λ.π.) και άλλες ουσίες. Χρησιμοποιείται σαν διουρητικό, για δερματικές παθήσεις (εγκαύματα), παθήσεις του αναπνευστικού (βήχας κ.λ.π.) για αρθρίτιδες κ.λ.π. πάντοτε με ιατρική συμβουλή.

Ασφαλώς και το αγριόπρασο μπορεί να χρησιμοποιηθεί μαζί με άλλα άγρια χόρτα για την παρασκευή σαλάτας ή χορτόπιτας ή ακόμη για φαγητά, όπως το ήμερο πράσο, δίνοντας μια πιο έντονη μυρουδιά και γεύση.

Κυριακή, 18 Μαρτίου 2018

Βότανα του Βερμίου: 101. Αγριογαρύφαλλο


Η
 άνοιξη ήδη έκανε την εμφάνισή της. Το μαρτυρούν όχι μόνο οι ανθισμένες αμυγδαλιές, αλλά και τα πολλά ακόμη οπωροφόρα δέντρα του κάμπου μας, τα φυτά στα πάρκα και τους κήπους και προπάντων τα πανέμορφα αγριολούλουδα του μοναδικού μας Βερμίου. Έτσι πιστεύουμε ότι είναι καιρός να επιστρέψουμε στο μεγάλο αφιέρωμά μας στα βότανα του βουνού μας
με ένα ξεχωριστό λουλούδι του Βερμίου, το αγριογαρύφαλλο, που ξεχωρίζει για τη λεπτότητα, την ομορφιά του και τις πολλές φαρμακευτικές του ιδιότητες…
Το επιστημονικό όνομα του αγριογαρύφαλλου είναι Δίανθος (Dianthus) και συναντάται στη χώρα μας σε περισσότερα από 50 είδη, όπως  ο Δίανθος ο αιματώδης (D. Cruentus), o Δίανθος ο δελτοειδής (D. Deltoides), ο Δίανθος ο γιουνιπεροειδής (D. Juniperinus), ο Δίανθος ο γιγάντιος  (D. Giganteus) κ.λ.π. Ανήκει στην οικογένεια των Καριοφυλλίδων (Caryophyllaceae). Στο σημερινό μας σημείωμα θα αναφερθούμε στον Δίανθο τον αιματοειδή, ο οποίος εμφανίζεται περισσότερο στο βουνό μας, κυρίως σε μεγάλα υψόμετρα (π.χ. στα 3 – 5 πηγάδια).
    Το αγριογαρύφαλλό μας λοιπόν είναι ένας ξηρόφιλος πολυετής θάμνος, δηλαδή φυτρώνει σε πετρώδη εδάφη. Το ύψος του μπορεί να φθάσει τα 60 εκατοστά. Ο βλαστός του είναι λεπτός σε τομή τετραγωνική και με χρώμα γκρισοπράσινο. Τα άνθη του είναι μικρά, βγαίνουν πολλά μαζί (μέχρι 15) σε ταξιανθία κεφάλιο, έχουν χρώμα έντονα ρόδινο, αποτελούνται από 5 πέταλα, που ξεχωρίζουν από ακτινωτές άσπρες ή κόκκινες γραμμές και οδοντωτό περίγραμμα και βγαίνουν από κυλινδρικό  κάλυκα. Στο κέντρο του άνθους υπάρχουν δέκα στήμονες. Τα φύλλα του είναι μακριά σκληρά, σκουροπράσινα και  γραμμοειδή.
Το βότανό μας είναι γνωστό από την αρχαιότητα, το μαρτυρεί και η ίδια η ονομασία του. Το όνομα Δίανθος προέρχεται από τις λέξεις Δίας και άνθος, δηλαδή είναι το άνθος του Δία.  
Από την αρχαιότητα ήδη το αγριογαρύφαλλο χρησιμοποιείται σαν φαρμακευτικό βότανο χάρη στις πολύτιμες χημικές ουσίες που περιέχει. Περισσότερο χρησιμοποιούνται τα αποξηραμένα άνθη του για παθήσεις του ουροποιητικού συστήματος (ουρολοιμώξεις κ.λ.π.), για δερματοπάθειες, πεπτικές διαταραχές κ.λ.π. Ασφαλώς πάντοτε με ιατρική συνταγή.


Από το αγριογαρύφαλλο προέρχεται το γνωστό μας ήμερο γαρύφαλλο, που το φυτεύουμε σε γλάστρες και παρτέρια. Περισσότερο μοιάζει με το κινέζικο γαρύφαλλο, το οποίο χρησιμοποιείται στην Κίνα εδώ και 4000 χρόνια σαν φαρμακευτικό βότανο. 

Τετάρτη, 24 Ιανουαρίου 2018

Βότανα του Βερμίου: 100. Οροβάγχη

Μ
ετά από δύο μήνες, επανερχόμαστε στην περιγραφή των ατέλειωτων φυτών του Βερμίου μας. Μια περιγραφή που μοναδικό σκοπό έχει να μας δείξει τη μεγάλη ομορφιά και οικολογική σημασία του βουνού μας, το οποίο πρέπει να προστατεύουμε σαν κόρη οφθαλμού και να αγωνιστούμε σε κάθε προσπάθεια αλλοίωσης και καταστροφής του. Σήμερα
περιγράφουμε ένα φυτό, το οποίο ξεφεύγει από τον κανόνα, από τον ορισμό των φυτών, σύμφωνα με τον οποίο φυτά θεωρούνται οι πολυκύτταροι οργανισμοί, οι οποίοι φωτοσυνθέτουν. Η οροβάγχη ανήκει στα φυτά, όμως δεν περιέχει χλωροφύλλη και δεν φωτοσυνθέτει, δηλαδή δεν παράγει την
τροφή της (γλυκόζη ή άλλους υδατάνθρακες), αλλά τρέφεται από άλλα γειτονικά φυτά στα οποία παρασιτεί.
Η Oροβάγχη λοιπόν, γνωστή και με το όνομα λύκος, είναι ένα γένος φυτών (Orobanche), το οποίο περιλαμβάνει περισσότερα από 150 είδη και ανήκει στην οικογένεια των Οροβαγχίδων (Orobanchaceae). Ουσιαστικά είναι ένα ζιζάνιο, επικίνδυνο για τα φυτά, κυρίως τα καλλιεργούμενα, διότι απομυζά από αυτά τα θρεπτικά συστατικά και τελικά είτε τα ξεραίνει είτε μειώνει την παραγωγή και την ποιότητά τους. Μάλιστα σχεδόν για κάθε φυτό υπάρχει και διαφορετικό είδος οροβάγχης. Φυτρώνει κυρίως σε περιοχές της Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής και εξαπλώνεται πολύ εύκολα χάρη στους πολυάριθμους και πολύ ανθεκτικούς σπόρους που παράγει. Συχνά η οροβάγχη μπερδεύεται με την ορχιδέα Νεοτία, λόγω του χρώματός της.
Η οροβάγχη, εφόσον δεν περιέχει χλωροφύλλη, δεν έχει πουθενά το πράσινο χρώμα. Συνήθως έχει χρώμα καστανό – πορτοκαλί με άνθη, τα οποία  μοιάζουν με σκυλάκια σε χρώμα μοβ ή κόκκινο. Παράγει εκατοντάδες χιλιάδες μικρούς σπόρους, που ωριμάζουν στο τέλος καλοκαιριού και εξαπλώνονται σε μεγάλες αποστάσεις. Ο βλαστός της είναι τρυφερός, αρκετά χοντρός και συνήθως καλύπτεται με τρίχες, ενώ τα υποτυπώδη φύλλα του είναι κολλημένα πάνω στο βλαστό σαν λέπια. Οι ρίζες της είναι αρκετά βαθιές με σκοπό να απορροφά νερό και τροφές από τα γειτονικά φυτά. Φυτρώνει συνήθως σε υγρά και εύφορα εδάφη.
Οι γεωργοί προσπαθούν να απαλλαγούν από το επικίνδυνο ζιζάνιο χρησιμοποιώντας διάφορα χημικά ή βιολογικά ζιζανιοκτόνα, όπως ορισμένα είδη μυκήτων ή οργώνουν βαθιά τα χωράφια, ώστε να καταστραφούν οι ρίζες της οροβάγχης.

Το παράδειγμα της οροβάγχης δείχνει καθαρά τον ανταγωνισμό επιβίωσης, ο οποίος επικρατεί σε κάθε βιοκοινότητα, σε κάθε οικοσύστημα, όπως  και σε κάθε ανθρώπινη κοινωνία… 

Τετάρτη, 15 Νοεμβρίου 2017

Βότανα του Βερμίου: 99. Σκυλάκι


Σ
το σημερινό μας σημείωμα θα αναφερθούμε σε ένα ακόμη πολύ συνηθισμένο φυτό, διότι πολλές φορές τα πιο όμορφα πράγματα κρύβονται μέσα στα συνηθισμένα… Πρόκειται για το γνωστό μας σκυλάκι, που θα το συναντήσουμε σε κάθε μας βήμα, ήμερο σε κήπους και σε γλάστρες  και άγριο στις παρυφές των δρόμων, ακόμη και να ξεπροβάλει μέσα από ξερολιθιές
χωραφιών ή πέτρινους τοίχους σπιτιών.
Το επιστημονικό του όνομα είναι Αντίρρινον το μέγα (Antirrhinum majus) και ανήκει μαζί με τις δακτυλίτιδες και τα βερμπάσκο στην οικογένεια Σκρουφουλαριίδες (Scrophulariaceae). Το όνομά του προέρχεται από την αρχαία ελληνική ονομασία της μύτης (ρίνα) και ‘μείς το ξέρουμε σαν σκυλάκι, διότι τα άνθη του μοιάζουν με κεφαλάκι σκύλου, ενώ σε άλλες χώρες το παρομοιάζουν με στόμα λύκου, δράκου ή λιονταριού. Είναι ιθαγενές φυτό της Μεσογείου.
Συνήθως είναι μονοετές φυτό, όμως με τους πολλούς σπόρους που παράγει μπορεί κάθε χρόνο να φυτρώνει στην ίδια περιοχή ή και λίγο πιο μακριά. Το ύψος του άγριου μπορεί να ξεπεράσει τα 50 εκατοστά ενώ τα καλλιεργούμενα είναι αρκετά πιο μεγάλα. Έχει χνουδωτό πράσινο βλαστό, από τον οποίο εναλλάξ βγαίνουν λεπτά λογχοειδή σκουροπράσινα φύλλα με μήκος μέχρι 5 εκατοστά. Τα άνθη του, τα σκυλάκια, βγαίνουν πολλά μαζί σε ταξιανθία στάχυ σε διάφορα χρώματα όπως λευκά, κίτρινα ή στις αποχρώσεις του κόκκινου. Έχουν κάλυκα που αποτελείται από 5 λοβούς και μια σωληνοειδή στεφάνη που τελειώνει σε δύο χείλη. Το επάνω χείλος είναι πιο μεγάλο και γυρνάει προς τα πάνω. Μέσα στο άνθος βρίσκονται συνήθως 4 στήμονες. Όταν πιέζουμε το άνθος ανοίγει δίνοντας την εικόνα στόματος. Ανθίζει από τις αρχές Μαρτίου μέχρι το Νοέμβριο. Ο καρπός είναι κάψα και περιέχει πολλούς μικρούς μαυριδερούς σπόρους.  
Δεν έχουν καταγραφεί φαρμακευτικές ιδιότητες, όπως έχουν τα άλλα βότανα της ίδιας οικογένειας, όμως καλλιεργείται  και χρησιμοποιείται πολύ σαν καλλωπιστικό φυτό, για να στολίζει κήπους, πάρκα και μπαλκόνια, διότι είναι όμορφο, φθηνό και χωρίς ιδιαίτερες απαιτήσεις.

Βότανα του Βερμίου: 98. Καρλίνα


Μ
ετά από μια μικρή διακοπή, η οποία χρειάστηκε  για να σχολιάσουμε επίκαιρα γεγονότα, επανερχόμαστε στο μεγάλο μας αφιέρωμα στα φυτά του Βερμίου μας. Πολλοί φίλοι ρωτούν πόσα επιτέλους είναι αυτά τα φυτά του βουνού μας; Μέχρι σήμερα περιγράψαμε σχεδόν  100 και σίγουρα υπάρχει ακόμη πολύ μέλλον. Τα είδη που συναντούμε στο βουνό μας είναι πάνω από χίλια, όμως εμείς αναφερόμαστε συνήθως σε γένη, σε καθένα από τα οποία μπορούμε να
συναντήσουμε πολλά είδη. Ασφαλώς δεν κάνουμε διάκριση σε ποώδη φυτά ή δένδρα, σε θεραπευτικά βότανα ή ζιζάνια, σε όμορφα ή άσχημα. Πάντως φυτά άσχημα δεν υπάρχουν. Όταν πλησιάσουμε και δούμε από κοντά και το πιο «ασήμαντο» λουλουδάκι, θα παρατηρήσουμε τόσες πολλές ομορφιές. Έτσι και σήμερα θα περιγράψουμε ένα «αγκάθι», που το συναντούμε συνήθως σε σχετικά μεσαία και μεγάλα υψόμετρα του βουνού μας και το οποίο έχει κάποια χαρακτηριστικά ίσως άγνωστα στους περισσότερους. Πρόκειται για την Καρλίνα, το «βαρόμετρο του βουνού», την «τούρτα», το «μικρό γαϊδουράγκαθο», που πήρε το όνομά της από τον βασιλιά Κάρολο τον Μέγα (Καρλομάγνο), ο οποίος πίστευε ότι το φυτό θεράπευσε το στράτευμά του από την πανούκλα, μια ασθένεια, η οποία στο Μεσαίωνα κυριολεκτικά οδήγησε στο θάνατο εκατομμύρια ευρωπαίους.
Περιγράφουμε λοιπόν την Καρλίνα την κορυμβοειδή (Carlina corymbosa), η οποία ανήκει στη μεγάλη οικογένεια των Σύνθετων (Compositae). Στο γένος Carlina συναντούμε πολλά είδη, όπως την Carlina acaulis, την Carlina acanthifolia κ.λ.π. Είναι ένα φυτό που μοιάζει με μικρό θάμνο, με ύψος περίπου μισό μέτρο. Έχει αγκαθωτά ανοιχτοπράσινα φύλλα με σχήμα φτερού και μήκους περίπου 5 – 10 εκατοστών,  ανάμεσα στα οποία βγαίνουν τα κίτρινα κεφάλια, άνθη που αποτελούνται από πολλά μικρά σωληνοειδή ανθίδια, με μέγεθος περίπου 3 εκατοστών, τα οποία περιβάλλονται από καστανωπά σκληρά βράκτια. Το είδος Carlina acaulis έχει μεγαλύτερα άνθη, διαμέτρου περίπου 15 εκατοστά και περιβάλλεται από ασημένια βράκτια. Έχει το χαρακτηριστικό να κλείνει τα άνθη του, όταν αυξάνεται η υγρασία, γιαυτό οι βοσκοί το θεωρούν βαρόμετρο του βουνού, επειδή «μαντεύει» την βροχή και έτσι μαζεύουν τα πρόβατά τους. Ανθίζει το καλοκαίρι, ζει πολλά χρόνια και φυτρώνει συνήθως σε άγονα εδάφη.
Ορισμένοι βοτανοθεραπευτές θεωρούν ότι η Καρλίνα έχει θεραπευτικές ιδιότητες για παθήσεις του πεπτικού (τονωτικό), του αναπνευστικού και του ουροποιητικού. Καλά θα κάνουμε όμως να μην το δοκιμάσουμε, γιατί κάποια μέρη του έχουν τοξικές ιδιότητες.


Τετάρτη, 11 Οκτωβρίου 2017

Με αφορμή την Ημέρα των ζώων


Π
ριν δέκα μέρες γιορτάσαμε την «Παγκόσμια ημέρα των ζώων». Μάλιστα με την ευκαιρία αυτή σε πολλούς ελληνικούς υγρότοπους πραγματοποιήθηκαν εκδηλώσεις για τα πουλιά, επίσης γράφηκαν πολλά επίκαιρα σχόλια για τη φροντίδα των αδέσποτων ζώων κ.λ.π. Τώρα λοιπόν που πέρασε η γιορτή μπορούμε και μεις να γράψουμε τη δικιά μας γνώμη…
Η Γη ξεχωρίζει από τους υπόλοιπους πλανήτες του ηλιακού μας συστήματος, διότι πάνω σ’ αυτή διαβιούν πολλοί ζωντανοί οργανισμοί. Αυτό οφείλεται στην ύπαρξη του νερού, της ατμόσφαιρας
και των κατάλληλων κλιματικών συνθηκών, οι οποίοι διαμορφώνονται τόσο από την ατμόσφαιρα, όσο και από την απόσταση της γης από το άστρο μας, τον ήλιο. Πέρασαν περισσότερα από ένα δισεκατομμύριο χρόνια από τότε που δειλά άρχισαν να εμφανίζονται πάνω στον πλανήτη μας οι πρώτοι απλοί μονοκύτταροι οργανισμοί. Η εξέλιξη που ακολούθησε, βοήθησε σήμερα να έχουμε μια τεράστια ποικιλία οργανισμών, η οποία βοηθάει στην οικολογική ισορροπία. Μικρόβια, μύκητες, φυτά και ζώα αποτελούν κρίκους της τροφικής αλυσίδας που συντηρεί τη ζωή πάνω στη γη.
Η χώρα μας με την ιδανική γεωγραφική της θέση, τη μεγάλη ποικιλία του ανάγλυφού της (βουνά, πεδιάδες), τα πολλά νησιά, τη μεγάλη ακτογραμμή και το ήπιο κλίμα διαθέτει μια τεράστια ποικιλία φυτικών και ζωικών οργανισμών. Τα είδη φυτών που φυτρώνουν στη χώρα μας ξεπερνούν τα 6000, από τα οποία μάλιστα πλέον των 600 είναι ενδημικά. Ο μεγάλος Αριστοτέλης, πριν από δυόμισι χιλιάδες χρόνια περίπου μέτρησε περισσότερα από 600 είδη ζώων. Σήμερα αν μετρήσουμε τα είδη των εντόμων, των πουλιών, των υδρόβιων ζώων, των θηλαστικών, των ερπετών και των αμφίβιων σίγουρα αριθμός είναι πολύ μεγαλύτερος. Μόνο τα πουλιά που πετάνε στους ελληνικούς ουρανούς ή φωλιάζουν στα δάση και τους μοναδικούς υγρότοπούς μας φθάνουν σχεδόν τα 400 είδη, τα ψάρια 500 είδη (από τα οποία 13 ενδημικά), τα ερπετά τα 50 είδη και τα έντομα αρκετές δεκάδες χιλιάδες είδη.   
Όμως αυτή η μεγάλη ποικιλία των φυτών και των ζώων, η οποία συντηρεί τη ζωή και ομορφαίνει τον πλανήτη και τη ζωή μας καθημερινά απειλείται. Ασφαλώς αιτία είναι ο άνθρωπος, ο οποίος προσπαθώντας να κάνει τη ζωή του πιο άνετη κατασπατάλησε τους φυσικούς πόρους, ρύπανε τον αέρα, τα νερά και το έδαφος. Αποτέλεσμα είναι η εξαφάνιση πολλών φυτών και ζώων, τα οποία αποτελούσαν πολύτιμους κρίκους της τροφικής αλυσίδας και της βιοϊσορροπίας στη γη.
Από τα 382 είδη πουλιών που φωλιάζουν στη χώρα μας το ένα τρίτο από αυτά απειλείται με εξαφάνιση. Αιτίες είναι η δραματική μείωση των δασών (πυρκαγιές, εκχερσώσεις κ.λ.π.), ο άναρχη και πρόχειρη τουριστική ανάπτυξη (χιονοδρομικά κέντρα,  μεγάλες ξενοδοχειακές μονάδες κ.λ.π.) η λανθασμένη χρήση των ήπιων μορφών ενέργειας, όπως π.χ. των ανεμογεννητριών, οι οποίες θανατώνουν καθημερινά χιλιάδες πουλιά και καταστρέφουν βιότοπους θηλαστικών και άλλων ζώων και των φωτοβολταϊκών, τα οποία τοποθετούνται σε γόνιμα εδάφη μειώνοντας τις καλλιέργειες ή σε πλαγιές βουνών και εμποδίζουν την κίνηση των ζώων.
Η άγρια ζωή εξαφανίζεται από τις αγροτικές δραστηριότητες, από τις μονοκαλλιέργειες, από την αλόγιστη χρήση φυτοφαρμάκων, ζιζανιοκτόνων και παρασιτοκτόνων. Πολλά ζώα κινδυνεύουν από την κατασκευή των μεγάλων οδικών αξόνων, οι οποίοι δημιουργούν εμπόδια στην κίνηση τους και αποτελούν παγίδα θανάτου στο πέρασμά τους. Είναι άραγε τυχαίο τα τελευταία χρόνια όλο και περισσότερες αρκούδες να επισκέπτονται τα χωριά της Ηπείρου και της Δυτικής Μακεδονίας; Είναι τυχαία η μεγάλη αύξηση του αριθμού των ποντικιών και άλλων τρωκτικών ή των φιδιών; Ασφαλώς είναι μεγάλη ανοησία οι διαδόσεις ότι για όλα φταίνε οι οικολόγοι, οι οποίοι δήθεν εκτρέφουν φίδια και τα πετούν στο βουνό και άλλες βλακείες.
Τα τελευταία χρόνια παρά την οικονομική κρίση παρατηρούμε όλο και περισσότερους συμπατριώτες μας να «φιλοξενούν» στα σπίτια τους διάφορα είδη πουλιών, ερπετών και θηλαστικών (γάτες, σκυλιά κ.λ.π.). Κάποιοι το κάνουν για να συμπληρώσουν την μοναξιά τους και οι περισσότεροι λόγω μόδας. Αποτέλεσμα αυτής της όψιμης ζωοφιλίας είναι τα χιλιάδες αδέσποτα που κυκλοφορούν στους δρόμους. Πραγματικοί ζωόφιλοι είναι αυτοί που καθημερινά περιθάλπουν και ταΐζουν τα εγκαταλειμμένα σκυλιά , που συχνάζουν στο δρόμο της γειτονιάς τους.

Με την ευκαιρία λοιπόν της παγκόσμιας ημέρας των ζώων, ας αναλογιστούμε όλοι τις δικές μας ευθύνες και ας προσέξουμε περισσότερο τη συμπεριφορά μας απέναντι στα ζώα και γενικά στη φύση…                                        

Πέμπτη, 5 Οκτωβρίου 2017

Βότανα του Βερμίου: 97. Αβρωνιά

Α
υτή την εποχή, το φθινόπωρο, ανάμεσα στις πολλές  ομορφιές του βουνού μας ξεχωρίζουμε τις αβρωνιές, που σκαρφαλώνουν σε θάμνους και δέντρα και τους στολίζουν με τους καρπούς τους, οι οποίοι μοιάζουν με μικρά κόκκινα κερασάκια ή σταφυλάκια. Πρόκειται για ένα φυτό γνωστό από την αρχαιότητα, που χρησιμοποιείται σαν φαρμακευτικό βότανο και σαν σαλάτα, όμως με πολύ προσοχή, διότι είναι δηλητηριώδες. 
Η Αβρωνιά λοιπόν ή αβρωνία ή οβριά φέρει το επιστημονικό όνομα Τάμος ο κοινός (Tamus communis) και ανήκει στην οικογένεια των Διοσκορίδων (Dioscoreaceae), ίσως επειδή ο μεγάλος γιατρός της αρχαιότητας Διοσκουρίδης πρώτος τη χρησιμοποίησε για ιατρικούς σκοπούς.
Πρόκειται για ένα αναρριχόμενο φυτό. Η ρίζα του ζει πολλά χρόνια και κάθε χρόνο βγάζει το βλαστό του, ο οποίος μπορεί να περάσει τα 3 μέτρα. Από αυτόν βγαίνουν τρυφερά γυαλιστερά φύλλα σε σχήμα καρδιάς με έντονες νευρώσεις, μήκους περίπου 8 εκατοστά και με μεγάλο μίσχο. Την άνοιξη – αρχές καλοκαιριού βγαίνουν τα άνθη του, αρσενικά και θηλυκά, σε ταξιανθία βότρυ, μικρά και πρασινοκίτρινα. Αρχές φθινοπώρου σχηματίζονται οι καρποί του, που είναι κόκκινες στρογγυλές ράγες με διάμετρο περίπου 1,5 εκατοστά. Τέλος φθινοπώρου τα φύλλα του κιτρινίζουν, πέφτουν και τελικά ο βλαστός ξεραίνεται, ενώ η ρίζα παραμένει ζωντανή για να φυτρώσει την επόμενη άνοιξη. Τη συναντούμε συνήθως σε υγρές περιοχές, όπως το δασάκι του Αγίου Νικολάου.
Η Αβρωνιά θεωρείται φαρμακευτικό βότανο χάρη στις πολλές χημικές ουσίες που περιέχει (μέταλλα, βιταμίνες, κ.λ.π.). Χρησιμοποιείται σαν διουρητικό, καθαρτικό, για δερματικές παθήσεις, ακόμη και για μυοσκελετικά προβλήματα. Επίσης οι τρυφεροί βλαστοί του, βρασμένοι,  μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την παρασκευή σαλάτας. Μάλιστα στο διαδίκτυο υπάρχουν και πολλές συνταγές, κυρίως στην Κρητική κουζίνα.

Η πανέμορφη Αβρωνιά μπορεί να γίνει επικίνδυνη, διότι περιέχει (κυρίως οι καρποί) δηλητήρια, όπως την διοσγεγίνη. Γιαυτό και πάλι τονίζουμε ότι δεν χρησιμοποιούμε κανένα βότανο, αν δεν ρωτήσουμε τον ειδικό γιατρό…

Νότανα του Βερμίου: 102. Άγριο πράσο

Π ολλά από τα φυτά που συναντούμε σε άγρια μορφή στα δάση, στα βουνά και στα λιβάδια μας ασφαλώς είναι πρόγονοι των ήμερ...